İyzico Tahsilatları Muhasebede Nasıl İzlenmelidir? Şirketlerin internet sitesi, kayıt formu, online ödeme sayfası veya sanal POS altyapısı üzerinden tahsil ettiği bedeller, uygulamada çoğu zaman İyzico gibi ödeme kuruluşlarının hesabında belirli sürelerle beklemekte ve daha sonra işletmenin banka hesabına aktarılmaktadır. Bu süreçte temel muhasebe sorusu şudur: Ödeme kuruluşu nezdinde tahsil edilen ancak henüz banka hesabına geçmeyen tutar hangi hesapta izlenmelidir? Tekdüzen Hesap Planı sistematiği bakımından, ödeme kuruluşu nezdinde tahsil edilmiş ve kısa süre içinde işletmenin banka hesabına aktarılması beklenen tutarlar, banka hesabı niteliğinde olmadığından 102 Bankalar hesabında değil; niteliğine göre 108 Diğer Hazır Değerler hesabında izlenmelidir. Çünkü 108 hesabı, kasa ve banka dışındaki hazır değer niteliğindeki varlıkların, yoldaki paraların ve kısa sürede tahsil edilecek para benzeri değerlerin izlenmesi için kullanılmaktadır. Bu yaklaşım, Tekdüzen Hesap Planı uygulamasına, dönemsellik ilkesine ve işlem mahiyetinin gerçeğe uygun şekilde muhasebeleştirilmesi gereğine uygundur. İyzico Banka Hesabı Gibi 102 Hesapta İzlenebilir Mi? İyzico ve benzeri kuruluşlar, 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun kapsamında faaliyet gösteren ödeme hizmeti sağlayıcılarıdır. Bu kuruluşlar ödeme hizmeti sunar; ancak nezdindeki tutarlar işletmenin banka mevduatı niteliğinde değildir. Bu nedenle işletmenin kendi adına açılmış banka hesabına para geçene kadar 102 Bankalar hesabının kullanılması muhasebe tekniği bakımından isabetli olmayabilir. İşletme açısından ödeme kuruluşu nezdinde bulunan tutar, tahsil edilmiş fakat banka hesabına henüz intikal etmemiş hazır değer niteliğindedir. Durum Önerilen hesap Açıklama Katılımcı tarafından ödeme kuruluşuna ödeme yapılması 108 Diğer Hazır Değerler Tutar henüz banka hesabına geçmemiştir ancak işletme lehine tahsil edilmiştir. Ödeme kuruluşunun tutarı banka hesabına aktarması 102 Bankalar Para işletmenin banka hesabına geçtiğinde 102 hesap borçlandırılır. Ödeme kuruluşu komisyonu Komisyon bedelinin türüne göre 760, 770 veya 780 gider hesapları kullanılabilir Satış tahsilatıyla doğrudan bağlantılı ise çoğunlukla 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri veya tahsil vadesine bağlı bir faiz varsa 780 Finansman giderleri hesapları tercih edilebilir. Kongre henüz gerçekleşmemişse alınan bedel 340 Alınan Sipariş Avansları Hizmet henüz ifa edilmediği için gelir değil, avans niteliği taşır. Kongre Katılım Bedellerinde 340 Alınan Sipariş Avansları Ne Zaman Kullanılır? Kongre, seminer, eğitim, fuar, organizasyon ve benzeri hizmetlerde katılımcı bedeli çoğu zaman hizmetin fiilen verilmesinden önce tahsil edilir. Kongre henüz gerçekleşmemişse tahsil edilen tutarın doğrudan gelir yazılması doğru değildir. Bu durumda tutar, hizmet ifa edilene kadar 340 Alınan Sipariş Avansları hesabında takip edilmelidir. Kongre tamamlandığında veya katılım hizmeti fiilen sunulduğunda avans hesabı kapatılır; ilgili satış hesabı ve varsa hesaplanan KDV kaydı yapılır. Bu uygulama, muhasebenin dönemsellik ilkesiyle uyumludur. Hizmetin henüz verilmediği aşamada tahsilat yapılması tek başına ticari kazanç yönünden hasılatın kesinleştiği anlamına gelmez; işlem mahiyetine göre avans olarak değerlendirilir. İyzico Tahsilatlarında Örnek Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır? Aşağıdaki kayıtlar genel örnek niteliğindedir. İşletmenin belge düzeni, KDV durumu, kongrenin Türkiye’de veya yurt dışında yapılması, katılımcının niteliği ve sözleşme şartları ayrıca değerlendirilmelidir. İşlem Borç Alacak Uygulama notu Katılımcı kongre bedelini ödeme kuruluşu üzerinden ödedi 108 Diğer Hazır Değerler 340 Alınan Sipariş Avansları Kongre henüz yapılmadıysa tahsilat avans olarak izlenir. Ödeme kuruluşu komisyon keserek kalan tutarı bankaya aktardı 102 Bankalar, 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri (veya 780 Finansman Giderleri), varsa 191 İndirilecek KDV 108 Diğer Hazır Değerler Komisyon belgesine göre gider ve KDV kaydı yapılır. Kongre hizmeti tamamlandı ve fatura düzenlendi 340 Alınan Sipariş Avansları 600 Yurtiçi Satışlar, varsa 391 Hesaplanan KDV Hizmet Türkiye’de ifa edilip Türkiye’de faydalanılıyorsa KDV hesaplanır. Yurt dışındaki müşteriye hizmet ihracı şartları sağlandı 340 Alınan Sipariş Avansları 601 Yurtdışı Satışlar KDV istisnası için hizmetten yurt dışında faydalanma şartı dahil tüm şartlar birlikte aranır. Komisyon Dekontu veya Faturası Nasıl Muhasebeleştirilir? Ödeme kuruluşları, verdikleri ödeme hizmeti karşılığında komisyon tahsil edebilir. Bu komisyonun gider yazılabilmesi için Vergi Usul Kanunu anlamında tevsik edici belgeye dayanması gerekir. Uygulamada ödeme kuruluşu tarafından düzenlenen e-Fatura, e-Arşiv fatura veya mevzuata uygun diğer belgeler dikkate alınmalıdır. Sadece sistem ekranı veya mutabakat raporu, tek başına gider belgesi niteliği taşımayabilir; ancak muhasebe mutabakatı ve tahsilat takibi bakımından destekleyici belge olarak saklanmalıdır. Komisyon, satışın tahsiliyle doğrudan bağlantılıysa 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri hesabında; genel yönetim niteliğinde değerlendirilmesi gereken durumlarda ise 770 Genel Yönetim Giderleri hesabında, vadeye bağlı faiz (vade farkı) ödeniyorsa 780 Finansman Giderleri hesabında izlenebilir. Belge üzerinde KDV gösterilmişse şartları dahilinde 191 İndirilecek KDV hesabı kullanılabilir. Belge üzerinde farklı bir vergi veya kesinti yer alıyorsa kayıt, belgedeki hukuki niteliğe göre yapılmalıdır. Yurt Dışından Gelen Katılımcılarda KDV Açısından Nelere Dikkat Edilmelidir? Kongre katılımcılarının yurt dışından gelmesi, tek başına işlemi hizmet ihracı kapsamına sokmaz. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu bakımından hizmetin Türkiye’de yapılması veya hizmetten Türkiye’de faydalanılması halinde işlem Türkiye’de KDV’ye tabi olabilir. Özellikle Türkiye’de düzenlenen tıbbi kongre, sempozyum, seminer veya eğitim organizasyonlarında katılımcı yurt dışından gelse dahi hizmetten Türkiye’de faydalanılıyorsa, hizmet ihracı istisnasının uygulanması genellikle mümkün değildir. Hizmet ihracı istisnası için hizmetin yurt dışındaki bir müşteri için yapılması, fatura veya benzeri belgenin yurt dışındaki müşteri adına düzenlenmesi, hizmet bedelinin döviz olarak Türkiye’ye getirilmesi ve hizmetten yurt dışında faydalanılması gibi şartların birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle kongre katılım bedellerinde KDV uygulaması, kongrenin nerede düzenlendiği, hizmetten nerede faydalanıldığı, katılımcının gerçek kişi mi kurum mu olduğu ve sözleşme-fatura ilişkisinin mahiyetine göre ayrıca analiz edilmelidir. Fatura Düzenleme Zamanı ve Avans Tahsilatında Vergiyi Doğuran Olay Vergi Usul Kanunu uyarınca fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenmelidir. Kongre hizmetlerinde hizmetin ifa edildiği tarih, fatura düzenleme ve hasılat kaydı açısından önemlidir. Ancak hizmet verilmeden önce tahsil edilen avanslar için fatura düzenlenip düzenlenmeyeceği, sözleşme ve işlem yapısına göre değerlendirilmelidir. KDV bakımından vergiyi doğuran olay kural olarak hizmetin yapılmasıyla meydana gelir. Hizmet ifa edilmeden önce fatura düzenlenirse, faturada gösterilen tutarla sınırlı olarak KDV doğabilir. Bu nedenle kongre bedellerinin tahsilatı, fatura düzenleme tarihi ve hizmetin tamamlanma tarihi birbirleriyle uyumlu biçimde izlenmelidir. Belge düzeninde e-Arşiv fatura ve e-Fatura yükümlülükleri ayrıca kontrol edilmelidir. Yurt dışındaki gerçek kişi veya kurumlara düzenlenecek belgelerde de Vergi Usul Kanunu, e-Belge düzenlemeleri ve işlem türü birlikte dikkate alınmalıdır. Tevkifatlı KDV Hesaplama 108 Hesap Kullanılırken Alt Hesap Yapısı Nasıl Kurulabilir? Ödeme kuruluşları üzerinden yoğun tahsilat yapan şirketlerde 108 hesabın alt hesaplarla izlenmesi muhasebe kontrolünü güçlendirir. Örneğin 108.01 İyzico Tahsilatları, 108.02 Diğer Sanal POS Tahsilatları, 108.03 Yoldaki Kart Tahsilatları gibi alt hesaplar açılabilir. Böylece platform raporları, banka hareketleri, komisyon belgeleri ve iade işlemleri daha kolay eşleştirilir. İşletmenin birden fazla kongre, seminer veya organizasyon yapması halinde ayrıca proje veya etkinlik bazlı yardımcı hesap takibi yapılması önerilir. Bu yöntem, organizasyon kârlılığının, komisyon maliyetlerinin ve tahsilat performansının doğru analiz edilmesini sağlar. Yabancı Para ile Tahsilat Yapılıyorsa Kur Farkı Nasıl Değerlendirilir? Katılımcı ödemeleri döviz cinsinden alınıyor, ödeme kuruluşu bakiyesi döviz olarak izleniyor veya banka hesabına farklı kurla aktarım yapılıyorsa Vergi Usul Kanunu’nun değerleme hükümleri dikkate alınmalıdır. Dövizli bakiyelerde dönem sonu değerlemesi, tahsilat tarihi, aktarım tarihi ve komisyon kesintisi ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Ortaya çıkan olumlu veya olumsuz kur farkları, işlemin niteliğine göre ilgili gelir veya gider hesaplarında izlenmelidir. Kur Farkı Hesaplama Tablosu __________________________________________________________________________________________________________ Yasal Dayanak Tablosu Mevzuat İlgili madde veya bölüm Düzenlemenin konusu Yazıdaki önemi 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Madde 175, Muhasebe usulünü seçmekte serbestlik Muhasebe kayıtlarının kanuni esaslara ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun tutulması İşlemin mahiyetine uygun hesap seçiminin temel dayanağıdır. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Madde 227, İspat edici kağıtlar Kayıtların tevsik edici belgelere dayanması Komisyon giderlerinin belgeye dayandırılması gerekir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Madde 229, 230 ve 231 Faturanın tanımı, içeriği ve düzenleme süresi Kongre hizmetlerinde fatura düzenleme zamanının belirlenmesinde önemlidir. 1 Seri No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği Tekdüzen Hesap Planı, 108 Diğer Hazır Değerler Kasa ve banka dışındaki hazır değerlerin muhasebeleştirilmesi Ödeme kuruluşu nezdindeki tahsilatların 108 hesapta izlenmesini destekler. 1 Seri No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği 340 Alınan Sipariş Avansları Gelecekte yapılacak teslim ve hizmetler için alınan avansların izlenmesi Kongre öncesi tahsil edilen katılım bedellerinin gelir değil avans olarak izlenmesini açıklar. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu Madde 1, Verginin konusunu teşkil eden işlemler Türkiye’de yapılan ticari, sınai, zirai ve serbest meslek faaliyeti kapsamındaki teslim ve hizmetlerin KDV’ye tabi olması Kongre katılım hizmetlerinin KDV analizinde temel hükümdür. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu Madde 6, İşlemlerin Türkiye’de yapılması Hizmetin Türkiye’de yapılması veya hizmetten Türkiye’de faydalanılması Yurt dışı katılımcılarda KDV değerlendirmesi için önemlidir. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu Madde 10, Vergiyi doğuran olay Hizmet ifası ve fatura düzenlenmesi halinde KDV’nin doğduğu zaman Avans tahsilatı, fatura ve hizmet ifası ilişkisinde dikkate alınır. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu Madde 11/1-a ve Madde 12/2 Hizmet ihracı istisnası ve şartları Yurt dışındaki müşterilere verilen hizmetlerde KDV istisnasının sınırlarını belirler. KDV Genel Uygulama Tebliği II/A-2 Hizmet ihracı bölümü Hizmet ihracı istisnasının uygulama esasları Yabancı katılımcılı kongrelerde istisna değerlendirmesi için kullanılır. 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği e-Fatura ve e-Arşiv fatura düzenlemeleri Elektronik belge uygulamalarının usul ve esasları Katılımcı faturaları ve komisyon belgelerinin elektronik belge boyutunda önemlidir. 6493 sayılı Kanun Ödeme hizmetleri ve elektronik para kuruluşlarına ilişkin hükümler Ödeme kuruluşlarının hukuki niteliği ve faaliyet çerçevesi Ödeme kuruluşu hesabının banka mevduatı gibi değerlendirilmemesi gerektiğini gösterir. Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik 1/12/2021 tarihli yönetmelik Ödeme hizmeti sağlayıcılarının faaliyet esasları İyzico benzeri kuruluşların ödeme hizmeti sağlayıcısı niteliğini açıklar.               Önerilen İçerikler               Limited Şirketlerde Vergi Dairesi Re’sen Terk Yaptığında Ticaret Sicili ve Tasfiye Süreci Nasıl Yürütülür? Satılan Taşıtın Yenileme Fonunda Bekletilen Tutar 3 Yıl Sonunda Hangi Hesaba Aktarılır? Millileştirilmeden Gümrüğe Terk Edilen veya İmha Edilen Malların Muhasebe Kaydı __________________________________________________________________________________________________________ Önemli Not: Bu yazıda verilen bilgiler genel bilgilendirme mahiyetinde olup, kişilerin, işletmelerin, kurumların ve bu içerikteki olayla benzer durumları bulunan işletmelerin/kişilerin konunun uzmanı mali müşavir ve diğer uzmanlardan kendi işletmeleri özelinde profesyonel destek almalarının önemli olduğunu belirtiriz. Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.