Serbest meslek faaliyetlerinde en çok merak edilen konulardan biri, faaliyetin tek bir işyerinde mi yürütülmesi gerektiği, yoksa aynı faaliyet alanında ikinci bir işyeri veya şube açılmasının mümkün olup olmadığıdır. Özellikle diyetisyenlik, psikologluk, danışmanlık, terapi, sağlık destek hizmetleri ve benzeri mesleki uzmanlık gerektiren faaliyetlerde bu konu uygulamada önem taşımaktadır. Hazine ve Maliye Bakanlığı İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen 04.10.2022 tarihli özelgede, serbest meslek erbabı olarak diyetisyenlik faaliyetinde bulunan bir mükellefin, aynı faaliyet alanında ikinci bir işyeri açıp açamayacağı değerlendirilmiştir. Özelgede varılan temel sonuca göre, ilmi veya mesleki bilgiye ya da ihtisasa dayanan ve şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yürütülen diyetisyenlik faaliyetinin ikinci bir işyeri veya şube açılarak yürütülmesi mümkündür. Ancak bu durumda, iki işyerinde de faaliyetin bizzat serbest meslek erbabı tarafından yürütülmesi gerekir. Özelgeye Konu Olay Nedir? Özelge talep eden kişi, serbest meslek erbabı olarak diyetisyenlik faaliyetinde bulunmaktadır. Aynı faaliyet alanında ikinci bir işyeri açmak istemekte ve bu ikinci işyerinin şube olarak açılmasının mümkün olup olmadığı konusunda idareden görüş talep etmektedir. Özelgede, mükellefin mevcut faaliyet kodu kapsamında serbest meslek faaliyetinden dolayı mükellefiyetinin bulunduğu, ayrıca başka bir adreste mükellefiyetsiz şube kaydının olduğu anlaşılmıştır. Özelge KonusuAçıklamaFaaliyet türüDiyetisyenlik faaliyetiVergisel nitelikSerbest meslek faaliyetiTalep edilen konuAynı faaliyet alanında ikinci işyeri veya şube açılıp açılamayacağıİdarenin değerlendirdiği ana kriterFaaliyetin bizzat serbest meslek erbabı tarafından yürütülüp yürütülmediğiÖzelge tarihi04.10.2022Özelgeyi veren idareİstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Serbest Meslek Faaliyeti Nedir? Gelir Vergisi Kanununun 65’inci maddesine göre, her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazanç serbest meslek kazancıdır. Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye ya da ihtisasa dayanan, ticari mahiyette olmayan işlerin, işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında, kendi nam ve hesabına yapılmasıdır. Bu tanım, diyetisyenlik gibi uzmanlık, mesleki bilgi ve şahsi emek gerektiren faaliyetlerin neden serbest meslek faaliyeti kapsamında değerlendirildiğini açıklamaktadır. Serbest Meslek Faaliyetinin UnsuruAçıklamaŞahsi mesaiFaaliyet kişinin kendi emeğine dayanmalıdır.Mesleki bilgi veya ihtisasFaaliyet uzmanlık gerektirmelidir.Ticari mahiyette olmamaFaaliyet ticari organizasyon yapısına dönüşmemelidir.İşverene tabi olmamaKişi bağımsız şekilde çalışmalıdır.Kendi nam ve hesabına yapılmaFaaliyet kişinin kendi sorumluluğu altında yürütülmelidir.DevamlılıkFaaliyet süreklilik unsuru taşımalıdır. Serbest Meslek Erbabı Şube Açabilir mi? Özelgede açıklandığı üzere, serbest meslek erbabının ikinci bir işyeri veya şube açması mümkündür. Ancak burada kritik şart, faaliyetin her iki işyerinde de bizzat serbest meslek erbabı tarafından yürütülmesidir. Diyetisyenlik faaliyeti, ilmi veya mesleki bilgiye ya da ihtisasa dayanan bir faaliyettir. Bu nedenle ikinci bir işyeri açılması, faaliyetin otomatik olarak ticari kazanç sayılmasına neden olmaz. Ancak ikinci işyerinin açılmasıyla birlikte faaliyet artık şahsi mesai ve mesleki bilgiye dayalı olmaktan çıkar, ticari organizasyon çerçevesinde yürütülürse, elde edilen kazanç ticari kazanç olarak değerlendirilebilir. DurumVergisel SonuçDiyetisyenlik faaliyeti iki işyerinde de bizzat mükellef tarafından yürütülürseSerbest meslek faaliyeti niteliği korunur.İkinci işyeri açılması tek başına ticari kazanç doğurmazsaSerbest meslek kazancı hükümleri uygulanmaya devam edebilir.Faaliyet bizzat mükellef tarafından yürütülmezseTicari organizasyon değerlendirmesi gündeme gelir.İş ticari organizasyon içinde yürütülürseKazanç ticari kazanç olarak vergilendirilir. İkinci İşyeri Açılması Faaliyetin Niteliğini Değiştirir mi? Özelgede yer alan önemli tespitlerden biri, serbest meslek faaliyetinin ticari bir organizasyon içinde yapılması halinde sağlanan gelirin yapısının değişmeyeceği, ancak gelir elde edenler yönünden ticari kazanç sayılmasını gerektirebileceğidir. Bu ifade, uygulamada çok önemli bir ayrımı ortaya koymaktadır. Serbest meslek faaliyetinde esas unsur şahsi mesai, mesleki bilgi ve kişisel sorumluluktur. Buna karşılık ticari kazançta sermaye ve emek karışımı bir kaynak ile devamlı bir organizasyon ön plana çıkar. Bu nedenle, serbest meslek erbabının ikinci işyeri açması mümkün olmakla birlikte, bu işyerlerinde faaliyetin nasıl organize edildiği vergisel sonucu belirler. Değerlendirme KriteriSerbest Meslek FaaliyetiTicari Kazanç RiskiFaaliyetin yürütülme şekliBizzat mükellef tarafından yürütülür.Organizasyon yapısı ön plana çıkar.Gelirin kaynağıŞahsi mesai ve mesleki bilgiSermaye ve emek karışımı yapıİşin niteliğiTicari mahiyette olmayan uzmanlık faaliyetiDevamlı organizasyona dayalı faaliyetVergisel sonuçSerbest meslek kazancıTicari kazanç Vergi Usul Kanununa Göre İşyeri Nedir? Vergi Usul Kanununun 156’ncı maddesinde işyeri; ticari, sınai, zirai veya mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yer olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda mağaza, yazıhane, idarehane, muayenehane, imalathane, şube, depo, otel, kahvehane, eğlence ve spor yerleri gibi yerler işyeri sayılmaktadır. Serbest meslek faaliyetleri bakımından da mesleki faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yerler işyeri niteliği taşıyabilir. İşyeri Sayılabilecek YerlerÖzelge Açısından ÖnemiYazıhaneMesleki faaliyetin yürütüldüğü yer olabilir.MuayenehaneSağlık ve danışmanlık benzeri mesleki faaliyetlerde işyeri niteliği taşıyabilir.Şubeİkinci işyeri olarak kullanılabilir.İdarehaneFaaliyetin yönetildiği yer olabilir.Mesleki faaliyete tahsis edilen yerSerbest meslek erbabının faaliyet alanı açısından işyeri kabul edilebilir. Diyetisyenlik Faaliyeti İkinci İşyerinde Nasıl Yürütülmelidir? Özelgede, diyetisyenlik faaliyetinin ikinci işyeri açılarak yürütülmesinin mümkün olduğu belirtilmiştir. Ancak bu imkân, faaliyetin iki işyerinde de bizzat mükellef tarafından yürütülmesi şartına bağlanmıştır. Bu nedenle ikinci işyeri açmak isteyen serbest meslek erbabının, faaliyetin sadece adının veya ruhsatının kendisine ait olmasıyla yetinmemesi gerekir. Vergisel bakımdan esas olan, hizmetin bizzat kendisi tarafından, şahsi sorumluluk altında, kendi nam ve hesabına verilmesidir. Uygulama KonusuDikkat Edilecek Hususİkinci işyeri açılmasıMümkündür.Faaliyetin yürütülmesiHer iki işyerinde de bizzat serbest meslek erbabı tarafından yapılmalıdır.Mesleki sorumlulukKişinin şahsi sorumluluğu devam etmelidir.Ticari organizasyon riskiFaaliyet bizzat yürütülmezse ticari kazanç hükümleri gündeme gelebilir. Faaliyet Ticari Organizasyona Dönüşürse Ne Olur? Özelgeye göre, faaliyetin bizzat serbest meslek erbabı tarafından yürütülmediği ve işin ticari organizasyon çerçevesinde yürütüldüğü durumda, elde edilen kazanç ticari kazanç olarak değerlendirilecektir. Bu durumda vergilendirme, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hükümleri çerçevesinde yapılacaktır. Bu nedenle ikinci işyeri veya şube açılması, serbest meslek erbabı açısından yalnızca fiziksel bir genişleme olarak görülmemelidir. Faaliyetin organizasyon yapısı, hizmetin kim tarafından verildiği ve şahsi mesainin devam edip etmediği birlikte değerlendirilmelidir. Faaliyet BiçimiVergisel SonuçHizmet bizzat serbest meslek erbabı tarafından veriliyorsaSerbest meslek kazancı niteliği korunabilir.Hizmet başkaları tarafından yürütülüyor ve organizasyon ön plana çıkıyorsaTicari kazanç değerlendirmesi yapılır.Kişisel uzmanlık yerine işletme yapısı belirleyici hale geliyorsaTicari kazanç hükümleri uygulanabilir. Serbest Meslek Erbabı İçin Uygulama Kontrol Tablosu Kontrol Edilecek KonuCevaplanması Gereken SoruFaaliyet mesleki bilgiye mi dayanıyor?Faaliyet ilmi veya mesleki bilgi ya da ihtisas gerektiriyor mu?Faaliyet şahsi mesaiyle mi yürütülüyor?Hizmet bizzat serbest meslek erbabı tarafından mı veriliyor?İkinci işyeri açıldı mı?İkinci işyeri faaliyetin icrası için mi kullanılıyor?Her iki işyerinde de bizzat çalışma var mı?Mükellef iki işyerinde de hizmeti kendisi mi yürütüyor?Ticari organizasyon oluştu mu?Hizmet artık işletme organizasyonu içinde mi veriliyor?Vergisel nitelik değişti mi?Kazanç serbest meslek kazancı mı, ticari kazanç mı? Özelgeye Göre Sonuç Serbest meslek erbabı olarak diyetisyenlik faaliyetinde bulunan bir kişinin, aynı faaliyet alanında ikinci bir işyeri veya şube açması mümkündür. Ancak bu durumda, iki işyerinde de faaliyetin bizzat mükellef tarafından yürütülmesi gerekir. Faaliyetin şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye ve ihtisasa dayanması, serbest meslek kazancı niteliğinin korunması bakımından belirleyicidir. Buna karşılık, faaliyet bizzat mükellef tarafından yürütülmez ve iş ticari organizasyon çerçevesinde yapılırsa, elde edilen kazanç ticari kazanç olarak değerlendirilecek ve Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hükümlerine göre vergilendirilecektir. 10 Soru ve 10 Cevap Tablosu SoruCevapSerbest meslek erbabı ikinci işyeri açabilir mi?Evet, özelgeye göre diyetisyenlik faaliyetinin ikinci bir işyeri veya şube açılarak yürütülmesi mümkündür.Diyetisyen ikinci şube açarsa kazancı serbest meslek kazancı olmaya devam eder mi?Faaliyet her iki işyerinde de bizzat diyetisyen tarafından yürütülürse serbest meslek kazancı niteliği korunabilir.İkinci işyeri açılması tek başına ticari kazanç sayılır mı?Hayır, ikinci işyeri açılması tek başına kazancın ticari kazanç sayılması sonucunu doğurmaz.Faaliyet ticari kazanca ne zaman dönüşür?Faaliyet bizzat mükellef tarafından yürütülmez ve ticari organizasyon çerçevesinde yapılırsa kazanç ticari kazanç olarak değerlendirilir.Serbest meslek faaliyeti hangi unsurlara dayanır?Şahsi mesai, ilmi veya mesleki bilgi, ihtisas, bağımsız çalışma ve kendi nam ve hesabına faaliyet unsurlarına dayanır.Ticari kazanç ile serbest meslek kazancı arasındaki temel fark nedir?Serbest meslek kazancı şahsi mesai ve mesleki bilgiye dayanırken, ticari kazanç sermaye ve emek karışımı devamlı organizasyona dayanır.Vergi Usul Kanununa göre şube işyeri sayılır mı?Evet, Vergi Usul Kanununun 156’ncı maddesinde şube, işyeri kapsamında sayılan yerler arasında yer almaktadır.İkinci işyerinde hizmeti başka kişiler yürütürse ne olur?Faaliyet ticari organizasyon çerçevesinde yürütülüyor kabul edilebilir ve kazanç ticari kazanç olarak vergilendirilebilir.Serbest meslek erbabı iki farklı adreste faaliyet gösterebilir mi?Özelgeye göre faaliyet bizzat mükellef tarafından yürütülmek şartıyla ikinci işyeri açılması mümkündür.Bu özelgenin temel sonucu nedir?Serbest meslek erbabı şube açabilir; ancak faaliyet bizzat kendisi tarafından yürütülmezse ticari kazanç hükümleri uygulanabilir. ______________________________________ T.C.  HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Gelir Kanunları Gelir Ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü    Sayı:62030549-120[65-2020/771]-111975604.10.2022Konu:Serbest meslek erbabının şube işyeri açıp açamayacağı hk.  İlgi:16/07/2020 tarih ve 2052673 evrak kayıt numaralı özelge talep formu. İlgide kayıtlı özelge talep formunda serbest meslek erbabı olarak diyetisyenlik faaliyetinde bulunduğunuzu ve aynı faaliyet alanında ikinci bir iş yeri açmak istediğiniz belirtilerek, ikinci bir işyeri (şube) açılışının mümkün olup olmadığı hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 37 nci maddesinde, her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançların ticari kazanç olduğu belirtilmiştir. Aynı Kanunun 65 inci maddesinde, her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançların serbest meslek kazancı olduğu, serbest meslek faaliyetinin; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılması olduğu hükme bağlanmıştır.  Bir faaliyetin serbest meslek faaliyeti olup olmadığı ise faaliyetin sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanması, bir işverene bağlı olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılması ve devamlı olması, unsurlarını taşıyıp taşımadığına bağlı bulunmaktadır. Ticari kazançlar ise esas itibariyle sermaye-emek karışımı bir kaynağa bağlı olarak doğarlar. Bu kaynağa bağlı olarak devamlı bir organizasyona dayanan her türlü faaliyet ticari faaliyettir. Serbest meslek faaliyetinin ticari bir organizasyon içinde yapılması sağlanan gelirin yapısını değiştirmez. Sadece gelir elde edenler yönünden ticari kazanç sayılmasını gerektirir ve ticari kazanca ait esas ve hükümlere tabi olur. Diğer taraftan, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 156 ncı maddesinde, ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyette iş yerinin; mağaza, yazıhane, idarehane, muayenehane, imalathane şube, depo, otel, kahvehane, eğlence ve spor yerleri, tarla, bağ, bahçe, çiftlik, hayvancılık tesisleri, dalyan ve voli mahalleri, madenler, taş ocakları, inşaat şantiyeleri, vapur büfeleri gibi ticari, sınai, zirai veya mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan “yer” olduğu hükme bağlanmıştır. Konu ile ilgili olarak GİBIntranet sistemi üzerinden yapılan sorgulamada, 15/08/2017 tarihinden itibaren “869090- Diğer Paramedikal İnsan Sağlığı Hizmetleri (Tıp Doktorları Dışında Yetkili Kişilerce Sağlanan Mesleki Terapi, Aroma Terapi, Konuşma Terapisi, Homeopati, Besin Tedavisi, Ayak Bakımı, Diş Hijyeni vb. Hizmetler) (Hastane Dışı)” faaliyet kodu ile serbest meslek faaliyetinizden dolayı mükellefiyetinizin bulunduğu, merkez işyeri adresinizin, “….” olduğu ayrıca, “….” adresinde de 10/08/2020 tarihinden itibaren mükellefiyetsiz şube kaydınızın bulunduğu anlaşılmıştır. Buna göre, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabınıza yürüttüğünüz diyetisyenlik faaliyetinin, ikinci bir işyeri (şube) açılması suretiyle yürütülmesi mümkün bulunmakta olup bu durumda, iki işyerinde de faaliyetinizin bizzat tarafınızca yürütülmesi gerekmektedir. Faaliyetin bizzat tarafınızca yürütülmediği ve işin ticari organizasyon çerçevesinde yürütüldüğü durumda ise elde edilen kazancın ticari kazanç olarak değerlendirileceği ve Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hükümleri çerçevesinde vergilendirilmesi gerekeceği tabiidir. Bilgilerinize sunulur. İmza                            (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ______________________________________ MUHASEBE MESLEK MENSUPLARINA YÖNELİK HESAPLAMA PROGRAMLARI İÇİN BAĞLANTI… Hesaplama Araçları Kaynak: GİB Rehber Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Yazının yayımlandığı tarihten önceki ve/veya sonraki tarihte içerikteki bilginin güncel olmayabileceğini, geçici veya kalıcı olarak başka yasal düzenlemeler olabileceğini göz önünde bulundurunuz ve kendi durumunuza özel doğru bilgi için konuyla ilgili meslek erbabına/uzmanına danışmanız menfaatinize olacağını unutmayınız. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. İçeriğin tamamı veya bir kısmı ticari amaçla izinsiz kopyalanamaz aksi durumda yasal işlem yapılır.