Tekdüzen Hesap Planı kapsamında 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı, işletmenin 242 İştirakler Hesabında izlediği iştirak paylarının borsa veya piyasa değerinde sürekli ya da önemli ölçüde meydana gelen değer azalmaları için ayrılan karşılıkların takip edildiği düzenleyici hesaptır. İştirak yatırımları, başka şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılmak amacıyla uzun vadeli olarak elde tutulur. Ancak yatırım yapılan şirketin mali yapısının bozulması, faaliyetlerinin önemli ölçüde daralması, öz kaynaklarını kaybetmesi, hisse değerinin kalıcı biçimde düşmesi veya benzeri nedenlerle iştirak payının değerinde önemli bir azalma meydana gelebilir. Bu durumda, iştirak payının 242 İştirakler Hesabındaki maliyet bedeli doğrudan azaltılmaz. Hesaplanan değer düşüklüğü, 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabında izlenerek iştirak yatırımının bilançodaki net değeri azaltılır. 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı Nedir? Tekdüzen Hesap Planındaki açıklamaya göre: 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı, iştirak paylarının borsa veya piyasa değerinde sürekli ya da önemli ölçüde meydana gelen değer azalmalarının izlendiği hesaptır. Ayrılmasına karar verilen değer düşüklüğü karşılıkları: 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç, 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabına alacak kaydedilir. Karşılık ayrılan iştirak payının elden çıkarılması veya değer düşüklüğünün ortadan kalkması halinde: 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı borçlandırılır, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı alacaklandırılır. 244 Hesabının Muhasebe Niteliği 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı: Mali duran varlıklar grubunda yer alır. Eksi aktif karakterlidir. Normal olarak alacak bakiyesi verir. 242 İştirakler Hesabını düzenler. İştirak yatırımının bilançodaki net değerini azaltır. Karşılık ayrıldığında alacaklandırılır. Karşılık iptal edildiğinde veya iştirak payı elden çıkarıldığında borçlandırılır. 244 Hesabının İşleyişi İştirak payında önemli veya sürekli değer kaybı oluşması: ↓ 654 Karşılık Giderleri ↓ 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Değer düşüklüğünün ortadan kalkması: ↓ 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) ↓ 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar İştirak payının satılması: ↓ Önce ayrılmış karşılık iptal edilir ↓ Daha sonra iştirak payının satış kaydı yapılır. 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri Örnek 1: İştirak Payı İçin Değer Düşüklüğü Karşılığı Ayrılması (A) Yatırım ve Sanayi A.Ş.’nin 242 İştirakler Hesabında maliyet bedeli 4.000.000 TL olarak izlenen (B) Teknoloji A.Ş. iştirak paylarının piyasa değeri 3.300.000 TL’ye düşmüştür. Yapılan değerlendirmede 700.000 TL tutarındaki değer azalmasının önemli ve sürekli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. HesapBorçAlacak654 Karşılık Giderleri700.000654.01 İştirak Payı Değer Düşüklüğü Gideri700.000244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)700.000244.01 (B) Teknoloji A.Ş. Değer Düşüklüğü Karşılığı700.000Toplam700.000700.000 Bu kayıt sonucunda iştirak payının 242 İştirakler Hesabındaki 4.000.000 TL tutarındaki maliyet bedeli değişmemiş, 700.000 TL karşılık ayrılarak yatırımın bilançodaki net değeri 3.300.000 TL’ye düşürülmüştür. Örnek 2: İlave Değer Düşüklüğü Karşılığı Ayrılması (A) Yatırım ve Sanayi A.Ş., izleyen hesap döneminde (B) Teknoloji A.Ş.’nin mali durumunun daha da bozulduğunu ve iştirak payının piyasa değerinin 3.000.000 TL’ye düştüğünü belirlemiştir. Önceki dönemde 700.000 TL karşılık ayrıldığından, ilave olarak 300.000 TL karşılık ayrılması gerekmektedir. HesapBorçAlacak654 Karşılık Giderleri300.000654.02 İlave İştirak Değer Düşüklüğü Gideri300.000244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)300.000244.01 (B) Teknoloji A.Ş. Değer Düşüklüğü Karşılığı300.000Toplam300.000300.000 İlave kayıt sonrasında toplam karşılık 1.000.000 TL’ye, iştirak yatırımının net bilanço değeri ise 3.000.000 TL’ye ulaşmıştır. Örnek 3: Değer Düşüklüğünün Kısmen Ortadan Kalkması (C) Holding A.Ş.’nin iştirak payları için daha önce 900.000 TL değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır. Sonraki dönemde yatırım yapılan şirketin mali yapısının düzelmesi sonucunda değer düşüklüğünün 350.000 TL’lik kısmının ortadan kalktığı tespit edilmiştir. HesapBorçAlacak244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)350.000244.02 İptal Edilen Değer Düşüklüğü Karşılığı350.000644 Konusu Kalmayan Karşılıklar350.000644.01 İştirak Karşılığı İptal Geliri350.000Toplam350.000350.000 Bu işlem sonucunda ayrılmış karşılığın 350.000 TL’lik kısmı iptal edilmiş, kalan 550.000 TL karşılık 244 hesapta izlenmeye devam etmiştir. Örnek 4: Değer Düşüklüğünün Tamamen Ortadan Kalkması (B) Üretim A.Ş., iştirak payları için önceki dönemde ayırdığı 500.000 TL değer düşüklüğü karşılığının tamamının artık gerekli olmadığını tespit etmiştir. HesapBorçAlacak244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)500.000244.01 İştirak Payı Değer Düşüklüğü Karşılığı500.000644 Konusu Kalmayan Karşılıklar500.000644.01 Karşılık İptal Geliri500.000Toplam500.000500.000 Karşılığın tamamının iptal edilmesiyle ilgili iştirak yatırımının net bilanço değeri yeniden 242 İştirakler Hesabındaki kayıtlı değerine ulaşmıştır. Ancak karşılık iptali nedeniyle iştirak payının net değeri, 242 hesapta izlenen maliyet bedelini aşamaz. Örnek 5: Karşılık Ayrılmış İştirak Payının Kârla Satılması (A) Yatırım ve Sanayi A.Ş.’nin kayıtlı değeri 4.000.000 TL olan iştirak payları için daha önce 700.000 TL değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır. İştirak payları daha sonra 4.300.000 TL bedelle banka aracılığıyla satılmıştır. Tekdüzen Hesap Planındaki işleyiş gereği önce ayrılmış karşılık konusu kalmayan karşılık geliri olarak iptal edilir. Karşılığın iptal edilmesi HesapBorçAlacak244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)700.000244.01 (B) Teknoloji A.Ş. Değer Düşüklüğü Karşılığı700.000644 Konusu Kalmayan Karşılıklar700.000644.01 İştirak Payı Karşılık İptali700.000Toplam700.000700.000 İştirak payının satış kaydı HesapBorçAlacak102 Bankalar4.300.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı4.300.000242 İştirakler4.000.000242.01 (B) Teknoloji A.Ş. İştirak Payları4.000.000679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar300.000679.01 İştirak Payı Satış Kârı300.000Toplam4.300.0004.300.000 İştirak payının satışından kayıtlı maliyet bedeline göre 300.000 TL satış kârı oluşmuştur. Daha önce ayrılan 700.000 TL karşılık ise ayrı olarak 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabında gelir kaydedilmiştir. Örnek 6: Karşılık Ayrılmış İştirak Payının Zararla Satılması (C) Holding A.Ş.’nin maliyet bedeli 2.500.000 TL olan iştirak payları için daha önce 400.000 TL değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır. İştirak payları 2.200.000 TL bedelle satılmıştır. Ayrılmış karşılığın iptal edilmesi HesapBorçAlacak244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)400.000244.03 İştirak Değer Düşüklüğü Karşılığı400.000644 Konusu Kalmayan Karşılıklar400.000644.02 İştirak Payı Karşılık İptali400.000Toplam400.000400.000 İştirak payının satış kaydı HesapBorçAlacak102 Bankalar2.200.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı2.200.000689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar300.000689.01 İştirak Payı Satış Zararı300.000242 İştirakler2.500.000242.03 İştirak Payları2.500.000Toplam2.500.0002.500.000 Bu örnekte iştirak payının kayıtlı maliyet bedeli ile satış bedeli arasındaki 300.000 TL fark zarar olarak muhasebeleştirilmiştir. Önceki dönemde ayrılan 400.000 TL karşılık ise satış nedeniyle konusu kalmadığından ayrıca iptal edilmiştir. 242 ve 244 Hesapların Bilançoda Birlikte Gösterimi (A) Yatırım ve Sanayi A.Ş.’nin iştirak yatırımlarına ilişkin hesap bakiyeleri aşağıdaki gibidir: AçıklamaTutar242 İştirakler6.000.000244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)(1.100.000)İştiraklerin net bilanço değeri4.900.000 244 hesap, iştirak yatırımının maliyetini değiştirmez. Yalnızca 242 İştirakler Hesabının bilançodaki net değerini azaltır. Değer Düşüklüğü Hangi Durumlarda Önemli veya Sürekli Sayılabilir? İştirak payındaki her fiyat düşüşü karşılık ayrılmasını gerektirmez. Değer azalmasının geçici piyasa hareketlerinden kaynaklanmaması, önemli veya sürekli nitelik taşıması gerekir. Aşağıdaki durumlar değer düşüklüğüne işaret edebilir: İştirak edilen şirketin sürekli zarar açıklaması, Şirket öz kaynaklarının önemli ölçüde azalması, Sermayenin kaybedilmesi veya borca batıklık belirtileri, İştirak paylarının borsa değerinin uzun süre maliyet bedelinin altında kalması, Şirket faaliyetlerinin durması veya önemli ölçüde daralması, İflas, konkordato veya tasfiye sürecine girilmesi, Önemli müşterilerin veya faaliyet izinlerinin kaybedilmesi, Şirketin gelecekte nakit oluşturma kabiliyetinin belirgin biçimde bozulması. Karşılık ayrılmasına ilişkin değerlendirme, piyasa verileri, finansal tablolar, değerleme raporları, yönetim kurulu kararları ve diğer destekleyici belgelerle açıklanabilir olmalıdır. Muhasebe Karşılığı ile Vergi Matrahı Arasındaki Fark Muhasebe ilkeleri kapsamında ayrılan her değer düşüklüğü karşılığının vergi matrahının tespitinde gider olarak kabul edileceği sonucu doğmaz. Vergi mevzuatında özel olarak indirilebilir olduğu belirtilmeyen karşılıkların, kurum kazancının tespitinde kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerekebilir. Bu nedenle: Muhasebe kaydı ile vergi uygulaması ayrı değerlendirilmelidir. 654 Karşılık Giderleri Hesabına kaydedilen tutarın vergi matrahına etkisi ayrıca incelenmelidir. Karşılığın daha sonra iptal edilmesi halinde 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına kaydedilen gelirin vergisel durumu, karşılığın önceki dönemde gider kabul edilip edilmediğine göre değerlendirilmelidir. Ertelenmiş vergi uygulayan işletmelerde geçici fark oluşup oluşmadığı ayrıca analiz edilmelidir. 241 ve 244 Hesaplar Arasındaki Fark Ölçüt241 Bağlı Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)Düzenlediği hesap240 Bağlı Menkul Kıymetler242 İştiraklerYatırım niteliğiİştirak niteliği taşımayan uzun vadeli menkul kıymetlerYönetimine ve politikalarına katılınan şirket paylarıGenel oy veya yönetim hakkıGenellikle %10’dan azGenel olarak en az %10, en fazla %50Hesap karakteriEksi aktifEksi aktifKarşılık gideri654 Karşılık Giderleri654 Karşılık GiderleriKarşılık iptali644 Konusu Kalmayan Karşılıklar644 Konusu Kalmayan Karşılıklar 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı Kullanılırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar Hesap, 242 İştirakler Hesabının düzenleyici hesabıdır. Değer kaybının önemli veya sürekli nitelikte olması gerekir. Geçici fiyat hareketleri nedeniyle karşılık ayrılmamalıdır. Karşılık ayrılırken 654 Karşılık Giderleri Hesabı borçlandırılır. 244 hesap alacaklandırılarak değer düşüklüğü karşılığı oluşturulur. Değer düşüklüğünün tamamen veya kısmen ortadan kalkması halinde 244 hesap borçlandırılır. Karşılık iptali 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına gelir kaydedilir. İştirak payının satılması halinde daha önce ayrılan karşılık kapatılmalıdır. Satış kârı veya zararı, iştirak payının 242 hesaptaki kayıtlı maliyet bedeli ile satış bedeli arasındaki farka göre hesaplanmalıdır. Her iştirak için ayrı bir 244 alt hesabı açılmalıdır. Karşılık tutarı iştirak payının kayıtlı değerini aşamaz. Değer düşüklüğünün hesaplanması ve belgelenmesi için güncel mali tablolar, piyasa verileri ve değerleme raporlarından yararlanılmalıdır. Muhasebe açısından gider kaydedilen karşılığın vergi mevzuatı yönünden indirilebilirliği ayrıca değerlendirilmelidir. İştirakin bağlı ortaklık niteliği kazanması halinde ilgili yatırım ve karşılık hesaplarının yeniden sınıflandırılması gerekir. Sık Sorulan Sorular 1. 244 İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı ne için kullanılır? İştirak paylarının borsa veya piyasa değerinde meydana gelen önemli ya da sürekli değer azalmaları için ayrılan karşılıkların izlenmesinde kullanılır. 2. 244 hesap hangi hesabı düzenler? 242 İştirakler Hesabını düzenler ve iştiraklerin bilançodaki net değerini azaltır. 3. Değer düşüklüğü karşılığı ayrıldığında hangi hesap kullanılır? Karşılık gideri için 654 Karşılık Giderleri Hesabı borçlandırılır, 244 hesap alacaklandırılır. 4. 244 hesabın normal bakiyesi nedir? Hesabın normal bakiyesi alacak bakiyesidir. 5. Geçici değer düşüşlerinde karşılık ayrılır mı? Her geçici piyasa düşüşü için karşılık ayrılmaz. Değer azalmasının önemli veya sürekli olması gerekir. 6. Değer düşüklüğü ortadan kalkarsa hangi kayıt yapılır? 244 hesap borçlandırılır ve 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı alacaklandırılır. 7. Karşılık ayrılan iştirak payı satılırsa ne yapılır? Öncelikle ayrılmış karşılık iptal edilir. Daha sonra satış bedeli ile iştirak payının kayıtlı değeri karşılaştırılarak satış kârı veya zararı kaydedilir. 8. Ayrılan karşılık 242 İştirakler Hesabını doğrudan azaltır mı? Hayır. 242 hesabın maliyet bedeli değiştirilmez. Değer düşüklüğü ayrı olarak 244 hesapta izlenir. 9. 244 hesaba kaydedilen karşılık vergi matrahından indirilebilir mi? Muhasebe açısından ayrılan karşılığın vergi matrahından indirilebilirliği vergi mevzuatına göre ayrıca değerlendirilmelidir. Her muhasebe karşılığı vergi açısından gider kabul edilmez. 10. 241 ve 244 hesap arasındaki temel fark nedir? 241 hesap, 240 Bağlı Menkul Kıymetler Hesabındaki yatırımları; 244 hesap ise 242 İştirakler Hesabındaki sermaye paylarını düzenler. Muhasebe Kayıt Örnekleri – Yevmiye Madde Örnekleri Hesaplama Araçları Kaynak: Tekdüzen Hesap Planı Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Yazının yayımlandığı tarihten önceki ve/veya sonraki tarihte içerikteki bilginin güncel olmayabileceğini, geçici veya kalıcı olarak başka yasal düzenlemeler olabileceğini göz önünde bulundurunuz ve kendi durumunuza özel doğru bilgi için konuyla ilgili meslek erbabına/uzmanına danışmanız menfaatinize olacağını unutmayınız. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. İçeriğin tamamı veya bir kısmı ticari amaçla izinsiz kopyalanamaz aksi durumda yasal işlem yapılır.