Ölüm aylığında 900 gün ve 1800 gün şartı, Bağ-Kur ihyası, askerlik borçlanması ve başvuru süreleri SGK uygulamasında farklı sonuçlar doğurur. Ölüm Aylığı Nedir? Ölüm aylığı, vefat eden sigortalının eş, çocuk, anne ve babası gibi hak sahiplerine, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında bağlanan sürekli nitelikte bir sosyal güvenlik geliridir. Uygulamada ölüm aylığı, dul aylığı, yetim aylığı, Bağ-Kur ihyası ve askerlik borçlanması konularında tereddüt yaşanmaktadır. Ölüm aylığında temel değerlendirme; vefat eden kişinin sigortalılık statüsü, toplam prim ödeme gün sayısı, hizmetlerin geçerli olup olmadığı, varsa durdurulan Bağ-Kur süreleri, prim borcu ve hak sahiplerinin başvuru şartları üzerinden yapılır. Ölüm Aylığı Bağlanması İçin Prim Gün Şartı Nedir? 5510 sayılı Kanunun 32. maddesine göre, ölüm aylığı bağlanabilmesi için vefat eden sigortalı yönünden iki temel şarttan birinin sağlanması gerekir. Birinci şart, en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmasıdır. İkinci şart ise yalnızca 4/1-a kapsamındaki sigortalılar bakımından geçerlidir; her türlü borçlanma süresi hariç olmak üzere en az 5 yıldan beri sigortalı bulunmak ve toplam 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak gerekir. Şart Kimler İçin Uygulanır? Borçlanma Dikkate Alınır mı? Pratik Sonuç 1800 gün prim 4/a, 4/b ve 4/c kapsamındaki sigortalılar Evet, şartları varsa borçlanma süreleri dahil edilebilir Toplam gün 1800’e tamamlanırsa ölüm aylığı gündeme gelir 5 yıl sigortalılık ve 900 gün prim 4/1-a kapsamındaki sigortalılar Hayır, her türlü borçlanma süresi hariç tutulur 900 günün fiili bildirimlerle sağlanması gerekir 4/b prim borcu bulunmaması Bağ-Kur kapsamındaki sigortalılar Borç ödenmeden veya ihya tamamlanmadan hizmet dikkate alınmayabilir Aylık bağlanması için prim borcu kontrol edilir 900 Gün Şartında Borçlanma Neden Dikkate Alınmaz? Kanun, 4/1-a sigortalıları için getirilen 5 yıl sigortalılık ve 900 gün prim şartında açık biçimde her türlü borçlanma süreleri hariç ifadesini kullanmaktadır. Bu nedenle askerlik borçlanması, doğum borçlanması veya diğer hizmet borçlanmaları ile 900 gün şartı tamamlanamaz. Bu şartta aranan 900 günün, borçlanma dışındaki fiili prim bildirimlerinden oluşması gerekir. Buna karşılık, 1800 gün şartında borçlanma süreleri kural olarak dikkate alınabilir. Bu nedenle hak sahipleri açısından hangi şartın uygulanacağı, sigortalının statüsü ve mevcut gün sayısı bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. 1800 Gün Şartında Askerlik Borçlanması Kullanılabilir mi? 5510 sayılı Kanunun 41. maddesi kapsamında sigortalının er veya erbaş olarak silah altında veya yedek subay okulunda geçen süreleri, şartları varsa borçlanılabilir. Vefat eden sigortalı yönünden borçlanılabilecek bir süre mevcutsa, hak sahipleri bu süreleri borçlanarak 1800 gün şartının tamamlanmasını sağlayabilir. Ancak burada iki önemli ayrım vardır. Birincisi, askerlik borçlanması 900 gün şartında dikkate alınmaz. İkincisi, borçlanma talebi üzerine SGK tarafından hesaplanan tutarın yasal süresi içinde ödenmesi gerekir. Borçlanma tutarı süresinde ödenmezse borçlanma geçerli hale gelmez; bu durumda hak sahiplerinin yeniden başvuru yapması gerekebilir. Bağ-Kur Hizmeti Durdurulmuşsa Ölüm Aylığında Nasıl Değerlendirilir? 4/1-b yani Bağ-Kur kapsamında sigortalılığı bulunan kişilerin prim borçları nedeniyle bazı dönemleri geçmiş yıllardaki kanuni düzenlemeler uyarınca durdurulmuş olabilir. Uygulamada bu durum sıkça Bağ-Kur prim borcunun silinmesi veya hizmetin iptal edilmesi şeklinde ifade edilmektedir. Teknik olarak durdurulan bu süreler, ihya edilip primi ödenmedikçe hizmet olarak dikkate alınmaz. Durdurulan Bağ-Kur sürelerinin ölüm aylığı hesabında kullanılabilmesi için hak sahipleri SGK’ya ihya talebinde bulunabilir. SGK, ilgili süreler için başvuru tarihindeki mevzuata göre ihya borcunu hesaplar. Borcun süresinde ve tam olarak ödenmesi halinde durdurulan süreler tekrar sigortalılık süresi olarak değerlendirilebilir. Önceki dönemlerde durdurulan sürelere ait primlerin ihya kapsamında olup olmadığı bağlı olunan SGK merkezlerinden öğrenilebilir. Bu nedenle, vefat eden kişinin 4/a günleri ile ihya edilebilecek 4/b günleri birlikte 1800 güne ulaşıyorsa, Bağ-Kur ihya işlemi ölüm aylığı bakımından kritik hale gelebilir. 4/b Sigortalılarında Prim Borcu Ölüm Aylığını Etkiler mi? 4/1-b kapsamındaki sigortalılar yönünden ölüm aylığı bağlanabilmesi için yalnızca gün sayısının yeterli olması her zaman tek başına yeterli değildir. Vefat eden sigortalının kendi sigortalılığından kaynaklanan genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin borçlarının bulunmaması ya da bu borçların ödenmiş olması gerekir. Bu nedenle Bağ-Kur kapsamında hizmeti bulunan kişilerde ölüm aylığı başvurusu yapılmadan önce SGK hizmet dökümü, durdurulan hizmet süreleri, ihya edilebilir dönemler ve prim borcu birlikte incelenmelidir. Dul Aylığı Kimlere Bağlanır? 5510 sayılı Kanunun 34. maddesine göre, ölüm aylığından yararlanabilecek hak sahipleri arasında sağ kalan eş, çocuklar ve belirli şartlarla anne-baba yer alır. Sağ kalan eşe dul aylığı bağlanabilmesi için ölüm tarihinde evlilik bağının devam ediyor olması gerekir. Eşin çalışması veya kendi emekli aylığını alması, dul aylığını tamamen ortadan kaldırmayabilir; ancak aylık oranını ve paylaşımı etkileyebilir. Hak Sahibi Temel Şart Uygulamada Dikkat Edilecek Nokta Sağ kalan eş Ölüm tarihinde resmi evlilik bağının bulunması Çocuk olup olmaması ve eşin çalışması aylık oranını etkileyebilir Çocuklar Kanunda belirtilen yaş, öğrenim, malullük veya evli olmama şartları Kız ve erkek çocuklar için şartlar farklı değerlendirilebilir Anne ve baba Gelir, yaş ve hak sahipliği şartlarının sağlanması Eş ve çocuklardan artan hisse bulunması önemlidir Ölüm Aylığı Başvurusunda Zamanaşımı Var mı? Ölüm aylığı başvurusu bakımından uygulamada en çok karıştırılan konu, başvuru hakkı ile geriye dönük aylık alma hakkının birbirinden farklı olmasıdır. 5510 sayılı Kanunun 97. maddesi uyarınca, gelir ve aylıklarda geçmişe dönük ödemeler bakımından beş yıllık süre önem taşır. Hak kazanılan gelir ve aylıkların, hakkın doğduğu tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen kısmı için ödeme yapılmaması sonucu doğabilir. Bu nedenle ölüm aylığı şartları oluşmuşsa başvurunun geciktirilmemesi gerekir. Borçlanma veya ihya işlemlerinde ise ayrıca SGK tarafından tahakkuk ettirilen borcun ödeme süreleri önemlidir. Hizmet borçlanmalarında tebliğ edilen borcun yasal sürede ödenmesi, ihya işlemlerinde ise SGK’nın hesapladığı ihya borcunun belirtilen süre içinde tam olarak yatırılması gerekir. Borçlanma ve İhya Arasındaki Fark Nedir? Ölüm aylığı başvurularında SGK borçlanma ve ihya kavramları birbirine karıştırılmaktadır. Borçlanma; askerlik, doğum veya kanunda sayılan diğer sürelerin prim ödenerek hizmete eklenmesidir. İhya ise daha önce Bağ-Kur prim borcu nedeniyle durdurulan hizmet sürelerinin yeniden canlandırılmasıdır. İşlem Türü Kapsam Kim Talep Edebilir? Ölüm Aylığına Etkisi Askerlik borçlanması Kanunda sayılan askerlik süreleri Sigortalı veya vefat halinde hak sahipleri 1800 gün şartında kullanılabilir, 900 gün şartında kullanılamaz Doğum borçlanması Kanunda aranan şartları taşıyan doğum sonrası süreler Sigortalı kadın veya vefat halinde hak sahipleri 1800 gün şartında dikkate alınabilir Bağ-Kur ihyası Prim borcu nedeniyle durdurulan 4/b süreleri Sigortalı veya hak sahipleri İhya borcu ödenirse 1800 gün hesabında dikkate alınabilir Ölüm Aylığı Şartlarının Bulunup Bulunmadığı Kontrol Edilmelidir  Hak kaybı yaşamamak için ölüm aylığı başvurusu yapılmadan önce hizmetlerin niteliği dikkatle analiz edilmelidir. Özellikle karışık statülü sigortalılığı bulunan kişilerde, yalnızca toplam gün sayısına bakmak yanıltıcı olabilir. Adım Yapılacak Kontrol Pratik Amaç 1 SGK hizmet dökümü incelenir 4/a, 4/b ve 4/c günleri ayrı ayrı görülür 2 Durdurulan Bağ-Kur süreleri sorgulanır İhya edilebilecek gün olup olmadığı belirlenir 3 Borçlanılabilir süreler araştırılır 1800 gün eksikse askerlik veya diğer borçlanmalar değerlendirilir 4 Prim borcu kontrol edilir 4/b borcu nedeniyle aylık bağlanmasının engellenmesi önlenir 5 Tahsis talebi verilir Dul ve yetim aylığı süreci başlatılır Kısa Değerlendirme Ölüm aylığında 1800 gün şartı genel kural niteliğindedir ve borçlanma ya da Bağ-Kur ihyasıyla tamamlanması mümkündür. 4/a sigortalıları için uygulanan 5 yıl sigortalılık ve 900 gün şartında ise borçlanma süreleri dikkate alınmaz. Bağ-Kur hizmetleri bakımından prim borcu, durdurulan süreler ve ihya işlemleri ayrıca önem taşır. Başvuru hakkı ile geriye dönük aylık ödemesi aynı şey değildir; bu nedenle hak sahiplerinin süreci geciktirmeden SGK nezdinde başlatması faydalıdır. Yasal Dayanak Tablosu Mevzuat İlgili Madde veya Bölüm Düzenlemenin Konusu Yazıdaki Önemi 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Madde 32 – Ölüm sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları Ölüm aylığı için 1800 gün ile 4/a kapsamında 5 yıl ve 900 gün şartı Ölüm aylığına hak kazanmanın temel şartlarını belirler 5510 sayılı Kanun Madde 34 – Ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması Eş, çocuk, anne ve babaya aylık bağlanması ve oranlar Dul ve yetim aylığı hak sahipliğinin belirlenmesinde esas alınır 5510 sayılı Kanun Madde 35 – Hak sahiplerine bağlanan gelir ve aylıkların başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması Aylığın başlangıç ve kesilme hükümleri Başvurunun sonuçları ve aylık başlangıcı açısından önemlidir 5510 sayılı Kanun Madde 41 – Sigortalıların borçlanabileceği süreler Askerlik, doğum ve diğer hizmet borçlanmaları 1800 gün şartının borçlanma ile tamamlanıp tamamlanamayacağını açıklar 5510 sayılı Kanun Madde 88 – Primlerin ödenmesi Prim borçları ve borçların takip usulü 4/b prim borcunun ölüm aylığına etkisi bakımından önemlidir 5510 sayılı Kanun Madde 97 – Zamanaşımı, hakkın düşmesi ve avans Gelir ve aylıklarda geçmişe dönük ödeme süreleri Başvurunun gecikmesi halinde geriye dönük ödeme kaybını açıklar 5510 sayılı Kanun Geçici maddeler kapsamında durdurulan 4/b sürelerine ilişkin hükümler Bağ-Kur prim borcu nedeniyle durdurulan sigortalılık sürelerinin ihyası Durdurulan Bağ-Kur günlerinin ölüm aylığında kullanılabilmesi için ihya gerekliliğini gösterir Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği Tahsis ve hizmet borçlanmasına ilişkin hükümler SGK başvurusu, tahsis işlemleri ve borçlanma uygulaması Başvuru süreci ve uygulama esasları bakımından dikkate alınır Önerilen Diğer İçerikler Hesaplama Araçları Limited Şirkette Tüzel Kişi Müdürün Gerçek Kişi Temsilcisi Huzur Hakkı Alabilir mi, SGK’lı Çalışan Olabilir mi? Finansal Kiralama ile Alınan Binek Araçlarda KDV, ÖTV, Maliyet ve Gider Kısıtlaması Önemli Not: Bu yazıda verilen bilgiler genel bilgilendirme mahiyetinde olup, kişilerin, işletmelerin, kurumların ve bu içerikteki olayla benzer durumları bulunan işletmelerin/kişilerin konunun uzmanı mali müşavir ve diğer uzmanlardan kendi işletmeleri özelinde profesyonel destek almalarının önemli olduğunu belirtiriz. Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.