Özet Gemi acentesine liman işletmesi tarafından doğrudan verilen yükleme, boşaltma ve nezaret hizmetleri, şartları sağlıyorsa KDV Kanunu’nun 13/b maddesi kapsamında KDV’den istisna olabilir. Ancak istisna tek aşamalıdır. Gemi acentesinin alt acente, taşeron veya diğer hizmet sağlayıcılardan aldığı hizmetler genel olarak KDV’ye tabidir. Gemi Acentelerine Verilen Yükleme, Boşaltma ve Gözetim Hizmetlerinde KDV İstisnası Gemi acenteleri, yurt dışından gelen veya yurt dışına gönderilen yüklerle ilgili olarak liman işletmelerinden, gözetim şirketlerinden, alt acentelerden ve diğer hizmet sağlayıcılardan yükleme, boşaltma, nezaret, gözetim, römorkaj, palamar, vinç, kilitleme, bağlama ve benzeri hizmetler alabilmektedir. Bu hizmetlerde KDV uygulaması her zaman aynı değildir. Hizmetin liman sahasında verilmesi, yabancı bayraklı gemiyle ilgili olması veya faturanın yurt dışındaki armatöre düzenlenmesi tek başına KDV istisnası için yeterli değildir. Belirleyici olan; hizmetin KDV Kanunu’nun 13/b maddesi kapsamındaki liman hizmetlerinden olup olmadığı, kime doğrudan verildiği ve işlemin ilk safhada mı yoksa alt yüklenici aşamasında mı gerçekleştiğidir. Bu yazımızda gemi acentesine liman işletmesi ve diğer acenteler tarafından verilen yükleme, boşaltma ve gözetim hizmetlerinde KDV istisnası uygulaması güncel mevzuat çerçevesinde açıklanmaktadır. KDV Kanunu 13/b Maddesi Hangi Hizmetleri Kapsar? 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 13/b maddesine göre, gezi, eğlence, spor ve amatör balıkçılık gibi faaliyetlerde kullanılan araçlar ile özel tekne ve yatlar hariç olmak üzere, deniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetler KDV’den istisnadır. Bu istisna tam istisna niteliğinde olup, şartları taşıyan işlemler nedeniyle yüklenilen ve indirim yoluyla giderilemeyen KDV, KDV Kanunu’nun 32’nci maddesi kapsamında iade edilebilir. KDV Genel Uygulama Tebliği’ne göre istisnanın uygulanabilmesi için hizmetin liman veya hava meydanı olarak belirlenen yerlerde verilmesi ve yük veya yolcu taşımaya elverişli deniz veya hava taşıma araçları için yapılması gerekir. ŞartAçıklamaYer şartıHizmet liman veya hava meydanı olarak belirlenen yerde verilmelidirAraç şartıHizmet yük veya yolcu taşımaya elverişli deniz ya da hava taşıma aracı için yapılmalıdırHizmet niteliğiHizmet aracın seyrüseferi, yükü, yolcusu veya liman operasyonuyla doğrudan ilgili olmalıdırDoğrudan hizmet şartıHizmet araç veya yük sahibi firmaya ya da bunların acentesine doğrudan verilmelidirTek aşama şartıAlt yüklenici tarafından asıl yükleniciye verilen hizmetler istisna kapsamında değildir Yükleme, Boşaltma ve Gözetim Hizmetleri KDV’den İstisna mıdır? KDV Genel Uygulama Tebliği’nde limanlarda deniz taşıma araçları ile bunların yük ve yolcularına verilen tahmil, tahliye, pilotaj, römorkaj, palamar, gemi parkı, yük güvenlik hizmetleri, vinç hizmeti, kilitleme ve bağlama hizmetleri, nezaret hizmeti, ambar kapağı açma-kapama hizmeti, gemi işgaliye ve gemi fuzuli işgaliye hizmetleri gibi hizmetler istisna kapsamında sayılmıştır. Bu nedenle yükleme ve boşaltma hizmetleri ile gemiden sahaya veya sahadan gemiye yük aktarımı sırasında verilen nezaret ve gözetim hizmetleri, şartları sağladığı takdirde KDV Kanunu’nun 13/b maddesi kapsamında KDV’den istisna olabilir. Hizmet türüKDV değerlendirmesiTahmilŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaTahliyeŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaGözetim veya nezaret hizmetiLiman operasyonuna doğrudan bağlıysa istisna olabilirVinç hizmetiDoğrudan araç veya yük sahibine ya da acentesine verilirse istisna olabilirRömorkajŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaPalamarŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaAlt taşeronun asıl yükleniciye verdiği hizmetGenel hükümler çerçevesinde KDV’ye tabi Gemi Acentesine Verilen Hizmetlerde İstisna Uygulanabilir mi? Evet. KDV Genel Uygulama Tebliği’ne göre bu hizmetlerin araç ve yük sahibi firmaların acentelerine yapılması veya hizmetlere ilişkin işlem ve ödemelerin acenteler tarafından gerçekleştirilmesi istisna uygulamasını etkilemez. Bu nedenle liman işletmesi, doğrudan gemi veya yük sahibinin acentesi sıfatıyla hareket eden gemi acentesine yükleme, boşaltma, tahmil, tahliye veya nezaret hizmeti veriyorsa ve diğer şartlar da sağlanıyorsa, hizmet KDV Kanunu’nun 13/b maddesi kapsamında KDV’den istisna edilebilir. Fatura düzenleyenFatura alıcısıKDV sonucuLiman işletmesiGemi sahibiŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaLiman işletmesiYük sahibiŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaLiman işletmesiGemi veya yük sahibi acentesiŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaİlk safhadaki asıl yükleniciGemi acentesiŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaAlt taşeronGemi acentesi veya asıl yükleniciÇoğu durumda KDV’ye tabi İstisna Tek Aşamalıdır Ne Demektir? KDV Kanunu’nun 13/b maddesindeki liman hizmetleri istisnası tek aşamalı uygulanır. KDV Genel Uygulama Tebliği’nde, araç ve yük sahibi firmalara veya acentelerine doğrudan ilk safhadaki asıl yüklenici tarafından verilen hizmetlerin istisna kapsamında olduğu; alt yükleniciler tarafından asıl yükleniciye fatura edilen hizmetlerin ise istisna kapsamında değerlendirilmeyeceği açıkça belirtilmiştir. Bu kural uygulamada çok önemlidir. Çünkü gemi acentesi yurt dışındaki armatöre KDV’siz fatura düzenleyebilir; ancak bu hizmeti yerine getirmek için alt acenteden, alt taşerondan veya gözetim firmasından aldığı hizmetler KDV’ye tabi olabilir. İşlemKDV uygulamasıAsıl yüklenicinin gemi sahibine doğrudan yükleme hizmetiŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaAsıl yüklenicinin gemi acentesine doğrudan tahliye hizmetiŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaAlt acentenin gemi acentesine gözetim hizmetiGenel olarak KDV’ye tabiAlt taşeronun asıl yükleniciye vinç hizmetiKDV’ye tabiGemi acentesinin yabancı armatöre istisna kapsamındaki hizmeti yansıtmasıŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaAcente tarafından yapılan yansıtma için KDV iadesiKural olarak talep edilemez Liman İşletmesinden Alınan Hizmet ile Alt Acenteden Alınan Hizmet Arasındaki Fark Nedir? Gemi acentesi, gemi veya yük sahibi adına hareket ediyorsa ve liman işletmesi bu acenteye doğrudan liman hizmeti veriyorsa işlem ilk safhada gerçekleşmiş kabul edilebilir. Bu durumda yükleme, boşaltma veya nezaret hizmeti 13/b kapsamında KDV’den istisna olabilir. Ancak gemi acentesi, kendisinin yurt dışındaki armatöre vereceği hizmeti yerine getirmek için başka bir alt acenteyi veya taşeronu görevlendiriyorsa, alt acentenin gemi acentesine verdiği hizmet artık asıl yüklenicinin hizmet alımıdır. Bu hizmet tek aşamalı istisnanın dışında kalır ve genel hükümlere göre KDV’ye tabi olur. Hizmet ilişkisiDeğerlendirmeLiman işletmesi doğrudan gemi acentesine hizmet veriyorAcente, araç veya yük sahibi adına hareket ediyorsa istisna olabilirGemi acentesi yabancı armatöre hizmeti yansıtıyorİstisna kapsamında temin edilen hizmetin yansıtılması istisna olabilirAlt acente gemi acentesine gözetim hizmeti veriyorAlt yüklenici hizmeti olduğundan KDV’ye tabi olabilirTaşeron vinç hizmeti veriyorAsıl yükleniciye verilen hizmet KDV’ye tabidirGemi acentesi hizmeti bizzat asıl yüklenici olarak veriyorŞartlar sağlanırsa 13/b istisnası uygulanabilir Gemi Acentesinin Yabancı Armatöre Fatura Düzenlemesi KDV Sonucunu Değiştirir mi? Yabancı armatöre fatura düzenlenmesi tek başına KDV istisnası yaratmaz. Ancak KDV Genel Uygulama Tebliği’ne göre KDV’den istisna olarak temin edilen hizmetlerin Türk acenteler tarafından araç ve yük sahiplerinin bağlı olduğu yabancı acentelere yansıtılması da KDV’den istisnadır. Bu durumda acenteler tarafından bu yansıtma işlemi nedeniyle KDV iadesi talep edilmesi söz konusu değildir. Burada iki ayrı işlem dikkatle ayrılmalıdır: İşlemKDV sonucuTürk acentenin istisna kapsamındaki liman hizmetini yabancı armatöre yansıtmasıKDV’den istisna olabilirTürk acentenin kendi acentelik komisyonuHizmetin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir. 13/b kapsamında olup olmadığı KDVK 60 no.lu sirkülerden kontrol edilmelidir.Türk acentenin alt acenteden aldığı hizmetKDV’ye tabi olabilirTürk acentenin genel danışmanlık veya organizasyon bedeli13/b kapsamında olmayabilirTürk acentenin yansıtma işlemi için KDV iadesi istemesiKural olarak mümkün değildir Gözetim ve Nezaret Hizmetleri Hangi Durumda İstisna Kapsamındadır? Gözetim veya nezaret hizmetinin KDV Kanunu’nun 13/b maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için bu hizmetin liman sahasında yükün gemiden sahaya indirilmesi veya gemiye yüklenmesi sırasında, doğrudan liman operasyonunun bir unsuru olarak verilmesi gerekir. Gözetim hizmeti yalnızca genel danışmanlık, raporlama, kalite kontrol, ticari denetim, sözleşme kontrolü veya taraflar arası temsil hizmeti niteliğindeyse 13/b kapsamına girmeyebilir. Gözetim hizmeti türüKDV değerlendirmesiGemiye yükleme sırasında verilen nezaret hizmetiŞartlar sağlanırsa 13/b istisnasıGemiden boşaltma sırasında verilen gözetim hizmetiŞartlar sağlanırsa 13/b istisnasıYükün liman operasyonundaki hareketini izlemeŞartlara göre istisna olabilirGenel kalite kontrol raporuAyrıca değerlendirilirTicari sözleşme gözetimi13/b kapsamında olmayabilirAlt acentenin gemi acentesine sunduğu gözetim hizmetiAlt yüklenici hizmeti ise KDV’ye tabi Faturada Hangi Bilgiler Yer Almalıdır? KDV Genel Uygulama Tebliği’ne göre istisna kapsamındaki hizmetin türünün yanında, hizmetin hangi deniz veya hava taşıma aracı için verildiğinin de faturada gösterilmesi gerekir. Bu nedenle istisna uygulanacak faturalarda hizmet açıklamasının açık ve denetlenebilir olması önemlidir. Faturada yer alması önerilen bilgiAçıklamaGemi adıHizmetin hangi gemi için verildiğini gösterirIMO numarasıVarsa geminin ayırt edici bilgisi olarak yazılmalıdırLiman adıHizmetin liman sahasında verildiğini gösterirHizmet türüTahmil, tahliye, nezaret, vinç, palamar gibi açık yazılmalıdırOperasyon tarihiHizmetin ifa edildiği dönem belirtilmelidirAlıcı sıfatıGemi sahibi, yük sahibi veya acente olduğu açıklanmalıdırİstisna dayanağı3065 sayılı KDV Kanunu 13/b maddesi belirtilmelidir Örnek fatura açıklaması: “Liman sahasında deniz taşıma aracına verilen tahliye ve nezaret hizmeti olup, 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 13/b maddesi kapsamında KDV hesaplanmamıştır.” Alt Acentenin Faturasında KDV Hesaplanmalı mı? Alt acente veya alt yüklenici, gemi acentesine yükleme, boşaltma, gözetim veya organizasyon hizmeti veriyorsa ve bu hizmet gemi veya yük sahibine doğrudan ilk safhada verilen hizmet değilse, işlem KDV’ye tabidir. Bu durumda alt acentenin faturasında genel hükümler çerçevesinde KDV hesaplanmalıdır. Gemi acentesi bu KDV’yi, işlemin niteliğine göre indirim konusu yapabilir. Eğer gemi acentesi kendi asıl yüklenici hizmetini 13/b kapsamında KDV’siz olarak fatura ediyor ve yüklenilen KDV indirim yoluyla giderilemiyorsa, şartlarına göre iade hesabına dahil edilmesi ayrıca değerlendirilebilir. KDV Tevkifatı Uygulanır mı? İşlem KDV’den istisna ise hesaplanan KDV bulunmadığından KDV tevkifatı uygulanmaz. Ancak alt acente veya taşeron tarafından gemi acentesine KDV’ye tabi hizmet veriliyorsa, hizmetin türüne ve alıcının statüsüne göre kısmi KDV tevkifatı ayrıca incelenmelidir. Özellikle işgücü temini, danışmanlık, gözetim, denetim, yükleme-boşaltma veya taşıma hizmeti niteliği taşıyan işlemlerde KDV Genel Uygulama Tebliği’nin kısmi tevkifat hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir. İşlemTevkifat değerlendirmesi13/b kapsamında KDV’siz liman hizmetiTevkifat yokAlt taşeronun KDV’li hizmetiHizmet türüne göre tevkifat kontrol edilirGözetim veya denetim hizmetiAlıcı ve hizmet niteliğine göre tevkifat olabilirYükleme-boşaltma hizmetiKDV’ye tabi ise tevkifat yönünden incelenmelidirGenel acentelik komisyonuHizmetin niteliğine göre değerlendirilir KDV İadesi Kim Tarafından Talep Edilebilir? KDV Kanunu’nun 13/b maddesi kapsamındaki hizmetler tam istisna niteliğindedir. KDV Genel Uygulama Tebliği’ne göre bu işlemler KDV beyannamesinde 305 kod numaralı “Deniz ve Hava Taşıma Araçları İçin Liman ve Hava Meydanlarında Verilen Hizmetler” satırında beyan edilir. Ancak acentelerin yalnızca KDV’den istisna olarak temin ettikleri hizmetleri yabancı acenteye veya armatöre yansıtmaları halinde bu yansıtma nedeniyle iade talebinde bulunmaları söz konusu değildir. Durumİade hakkıAsıl yüklenici doğrudan 13/b kapsamında hizmet veriyorŞartları varsa iade talep edebilirAcente istisna hizmeti yabancı armatöre yansıtıyorBu yansıtma nedeniyle iade talep edemezAlt taşeron KDV’li hizmet veriyorİstisna yok, iade hakkı doğmazGemi acentesi bizzat asıl hizmet sağlayıcı iseSomut duruma göre iade hakkı doğabilirKDV’ye tabi acentelik komisyonuİade hakkı doğurmaz Örnek Uygulama Bir gemi acentesi, yurt dışından gelen yük için Türkiye’deki bir limanda tahliye ve gözetim organizasyonu yapmaktadır. Tahliye hizmeti liman işletmesi tarafından doğrudan gemi acentesine fatura edilmektedir. Gözetim hizmeti ise gemi acentesinin yetkilendirdiği alt acente tarafından yerine getirilmektedir. İşlemFatura düzenleyenFatura alıcısıKDV sonucuTahliye hizmetiLiman işletmesiGemi acentesiŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaYükleme hizmetiLiman işletmesiGemi acentesiŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaGözetim hizmetiAlt acenteGemi acentesiAlt yüklenici hizmeti ise KDV’ye tabiİstisna hizmetin yansıtılmasıGemi acentesiYabancı armatörŞartlar sağlanırsa KDV’den istisnaAcentelik komisyonuGemi acentesiYabancı armatörHizmetin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir Uygulamada En Çok Yapılan Hatalar Hatalı uygulamaDoğru yaklaşımGemiyle ilgili her hizmeti 13/b kapsamında KDV’siz fatura etmekHizmetin niteliği ve safhası ayrı ayrı incelenmelidirAlt acente hizmetini istisna saymakAlt yüklenici hizmetleri genel olarak KDV’ye tabidirYabancı armatöre fatura kesildiği için otomatik hizmet ihracı kabul etmekLiman hizmetlerinde 13/b ve hizmet ihracı ayrı değerlendirilmelidirGözetim hizmetinin mahiyetini faturada açıklamamakHizmetin liman operasyonuna bağlı olduğu gösterilmelidirAcentelik komisyonu ile masraf yansıtmasını karıştırmakHizmet bedeli ve yansıtma kalemleri ayrıştırılmalıdırKDV’siz yansıtma için iade talep etmekAcentelerin yansıtma işlemi nedeniyle iade talebi mümkün değildirKDV’ye tabi alt hizmetlerde tevkifatı kontrol etmemekAlıcı ve hizmet türüne göre tevkifat incelenmelidir Sonuç Gemi acentesine liman işletmesi tarafından verilen yükleme, boşaltma ve nezaret hizmetleri, liman sahasında deniz taşıma aracı veya yükü için doğrudan verilen ilk safhadaki hizmet niteliğindeyse KDV Kanunu’nun 13/b maddesi kapsamında KDV’den istisna olabilir. Bu hizmetlerin gemi veya yük sahibi firmaların acentelerine yapılması ya da ödeme işlemlerinin acenteler tarafından gerçekleştirilmesi istisna uygulamasını ortadan kaldırmaz. Ancak istisna tek aşamalıdır. Bu nedenle gemi acentesinin, yurt dışındaki armatöre vereceği hizmeti yerine getirmek amacıyla alt acentelerden, taşeronlardan veya diğer hizmet sağlayıcılardan aldığı yükleme, boşaltma, gözetim, vinç, forklift, personel veya benzeri hizmetler genel hükümler çerçevesinde KDV’ye tabidir. Gemi acentesi, KDV’den istisna olarak temin ettiği liman hizmetlerini yabancı armatöre veya yabancı acenteye yansıttığında bu yansıtma da KDV’den istisna olabilir. Ancak bu yansıtma nedeniyle acente tarafından KDV iadesi talep edilmesi mümkün değildir. Yasal Dayanak Tablosu MevzuatMadde veya bölümKonu3065 sayılı KDV KanunuMadde 1/1Türkiye’de ticari, sınai, zirai ve serbest meslek faaliyeti kapsamında yapılan teslim ve hizmetlerin KDV’ye tabi olması3065 sayılı KDV KanunuMadde 13/bDeniz ve hava taşıma araçları için liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetlerde KDV istisnası3065 sayılı KDV KanunuMadde 13Hazine ve Maliye Bakanlığının istisna kapsamını ve usulünü belirleme yetkisi3065 sayılı KDV KanunuMadde 32Tam istisna kapsamındaki işlemlerde yüklenilen KDV’nin iadesi3065 sayılı KDV KanunuMadde 17/4-öGümrüklü sahalarda ardiye, depolama ve terminal hizmetleri istisnasıKDV Genel Uygulama TebliğiII/B-2Liman ve hava meydanlarında yapılan hizmetlere ilişkin istisnaKDV Genel Uygulama TebliğiII/B-2.1İstisnanın kapsamıKDV Genel Uygulama TebliğiII/B-2.1.1İstisna kapsamındaki alanlarKDV Genel Uygulama TebliğiII/B-2.1.2İstisna kapsamındaki araçlarKDV Genel Uygulama TebliğiII/B-2.1.3İstisna kapsamındaki hizmetlerKDV Genel Uygulama TebliğiII/B-2.2İstisna uygulaması, acenteler ve tek aşamalı istisnaKDV Genel Uygulama TebliğiII/B-2.3Beyan ve 305 koduKDV Genel Uygulama TebliğiII/B-2.4İade uygulamasıKDV Genel Uygulama TebliğiI/C-2.1.3Kısmi KDV tevkifatı hükümleri52 Seri No.lu KDV Genel Uygulama Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğİlgili bölüm7524 sayılı Kanun sonrası 13/b istisnasının özel tekne ve yatlar yönünden güncellenmesi7524 sayılı Kanunİlgili maddeKDV Kanunu 13/b uygulamasında gezi, eğlence, spor, amatör balıkçılık, özel tekne ve yatlara ilişkin sınırlamaGİB Mersin Vergi Dairesi Başkanlığı Özelgesi04.09.2019 tarih ve 18008620-130[2015-701-86]-113116 sayılı özelgeGemi acentesine liman işletmesi ve diğer acenteler tarafından verilen yükleme, boşaltma ve gözetim hizmetlerinde KDV istisnası Bu yazıda verilen bilgiler genel bilgilendirme mahiyetinde olup, kişilerin, işletmelerin, kurumların ve bu içerikteki olayla benzer durumları bulunan işletmelerin/kişilerin konunun uzmanı mali müşavir ve diğer uzmanlardan kendi işletmeleri özelinde profesyonel destek almalarının önemli olduğunu belirtiriz. Hesaplama Araçları Serbest Meslek Erbabının Ortak Arsası Üzerine İşyeri İnşa Etmesinde Vergilendirme ve Muhasebe Uygulaması Yabancı Çalışan Adına Ödenen Çalışma İzin Harcı Gider Yazılır mı, Bordroya Dahil Edilir mi?