Tekdüzen Hesap Planı kapsamında 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı, işletmenin iştirak ettiği şirketlere ilişkin olarak üstlendiği ancak henüz ödemediği sermaye taahhütlerinin izlendiği düzenleyici nitelikte bir hesaptır. İşletme, başka bir şirketin sermayesine katılma kararı aldığında iştirak payının toplam tutarı 242 İştirakler Hesabına borç kaydedilir. Henüz ödenmemiş sermaye taahhüdü ise 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabına alacak kaydedilir. Sermaye taahhüdü nakden veya ayni olarak yerine getirildikçe 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı borçlandırılır. Ödemenin niteliğine göre banka, kasa, maddi duran varlık veya başka bir varlık hesabı alacaklandırılır. Bu nedenle 243 hesap, iştirak yatırımının henüz ödenmemiş kısmını gösteren ve 242 İştirakler Hesabının bilanço değerini azaltan eksi aktif karakterli bir hesaptır. 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı Nedir? Tekdüzen Hesap Planındaki açıklamaya göre: 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı, iştiraklerle ilgili sermaye taahhütlerinin izlendiği hesaptır. İştirak için sermaye taahhüdünde bulunulduğunda 242 İştirakler Hesabı karşılığında bu hesaba alacak, taahhüt yerine getirildikçe ise hesaba borç kaydedilir. Hesapta genel olarak aşağıdaki işlemler izlenir: Yeni kurulan bir şirkete iştirak edilmesi nedeniyle verilen sermaye taahhütleri, Mevcut bir iştirakin sermaye artırımına katılım nedeniyle üstlenilen tutarlar, Henüz ödenmemiş nakdi sermaye taahhütleri, Taksitler halinde yerine getirilecek iştirak sermaye borçları, Ayni sermaye olarak yerine getirilecek taahhütler, İptal edilen veya azaltılan iştirak sermaye taahhütleri. 243 Hesabının Muhasebe Niteliği 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı, bilanço düzenleyici bir hesaptır. Hesabın temel özellikleri şunlardır: Mali duran varlıklar grubunda yer alır. Eksi aktif karakterlidir. Normal bakiyesi alacak bakiyesidir. Ödenmemiş iştirak sermaye taahhütlerini gösterir. 242 İştirakler Hesabının bilanço değerini azaltır. Sermaye taahhüdü yerine getirildikçe borçlandırılır. Taahhüdün tamamı yerine getirildiğinde hesap kapanır. 243 Hesabının İşleyişi İştirak için sermaye taahhüdünde bulunulması: 242 İştirakler Hesabı borçlandırılır. 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı alacaklandırılır. Taahhüdün yerine getirilmesi: 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı borçlandırılır. Ödemenin yapıldığı varlık hesabı alacaklandırılır. Muhasebe akışı aşağıdaki gibidir: Sermaye taahhüdünde bulunulması ↓ 242 İştirakler ↓ 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) ↓ Taahhüdün ödenmesi ↓ 243 hesap borçlandırılır ↓ 102 Bankalar, 100 Kasa veya ilgili varlık hesabı alacaklandırılır. 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri Örnek 1: Yeni Kurulan Şirkete İştirak İçin Sermaye Taahhüdünde Bulunulması (A) Yatırım ve Sanayi A.Ş., yeni kurulan (B) Enerji Üretim A.Ş.’nin sermayesinin %25’ine karşılık gelen 4.000.000 TL tutarında sermaye taahhüdünde bulunmuştur. Taahhüt edilen tutar henüz ödenmemiştir. İştirak oranı %10 ile %50 arasında bulunduğundan yatırım 242 İştirakler Hesabında izlenecektir. HesapBorçAlacak242 İştirakler4.000.000242.01 (B) Enerji Üretim A.Ş. İştirak Payları4.000.000243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)4.000.000243.01 (B) Enerji Üretim A.Ş. Sermaye Taahhüdü4.000.000Toplam4.000.0004.000.000 Bu kayıt sonucunda işletmenin toplam iştirak yatırımı 242 İştirakler Hesabına, henüz ödenmemiş sermaye borcu ise 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabına kaydedilmiştir. Örnek 2: Sermaye Taahhüdünün Bir Kısmının Banka Yoluyla Ödenmesi (A) Yatırım ve Sanayi A.Ş., (B) Enerji Üretim A.Ş.’ye ilişkin 4.000.000 TL tutarındaki sermaye taahhüdünün 1.500.000 TL’lik kısmını banka aracılığıyla ödemiştir. HesapBorçAlacak243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)1.500.000243.01 (B) Enerji Üretim A.Ş. Sermaye Taahhüdü1.500.000102 Bankalar1.500.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı1.500.000Toplam1.500.0001.500.000 Ödeme sonrasında 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabının kalan alacak bakiyesi 2.500.000 TL olmuştur. Örnek 3: Kalan Sermaye Taahhüdünün Tamamının Ödenmesi (A) Yatırım ve Sanayi A.Ş., iştirak sermaye taahhüdünün kalan 2.500.000 TL’lik kısmını banka aracılığıyla ödemiştir. HesapBorçAlacak243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)2.500.000243.01 (B) Enerji Üretim A.Ş. Sermaye Taahhüdü2.500.000102 Bankalar2.500.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı2.500.000Toplam2.500.0002.500.000 Bu ödeme sonucunda ilgili iştirake ait sermaye taahhüdünün tamamı yerine getirilmiş ve 243 hesap kapanmıştır. İştirak yatırımı, 242 İştirakler Hesabında 4.000.000 TL maliyet bedeliyle izlenmeye devam eder. Örnek 4: Mevcut İştirakin Sermaye Artırımına Katılma Durumu (C) Holding A.Ş., sermayesinin %30’una sahip olduğu (B) Lojistik A.Ş.’nin gerçekleştirdiği sermaye artırımına katılma kararı almış ve 3.600.000 TL tutarında ek sermaye taahhüdünde bulunmuştur. Taahhüt bedeli henüz ödenmemiştir. HesapBorçAlacak242 İştirakler3.600.000242.02 (B) Lojistik A.Ş. Sermaye Artırımı Payları3.600.000243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)3.600.000243.02 (B) Lojistik A.Ş. Ek Sermaye Taahhüdü3.600.000Toplam3.600.0003.600.000 Sermaye artırımına katılma nedeniyle iştirak yatırımının maliyeti artırılmış, henüz ödenmemiş tutar 243 hesapta izlenmiştir. Örnek 5: Sermaye Taahhüdünün Ayni Sermaye Olarak Yerine Getirilmesi (C) Holding A.Ş., iştiraki olan (B) Lojistik A.Ş.’ye ilişkin 1.200.000 TL tutarındaki sermaye taahhüdünü, kayıtlı değeri aynı tutarda olan bir taşıtı ayni sermaye olarak devrederek yerine getirmiştir. Örnekte taşıtın ayni sermaye olarak kabulü için gerekli şirketler hukuku işlemlerinin, değerleme prosedürlerinin ve tescil işlemlerinin tamamlandığı varsayılmıştır. HesapBorçAlacak243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)1.200.000243.02 (B) Lojistik A.Ş. Ek Sermaye Taahhüdü1.200.000254 Taşıtlar1.200.000254.01 Ayni Sermaye Olarak Devredilen Taşıt1.200.000Toplam1.200.0001.200.000 Ayni sermaye olarak devredilen varlığın kayıtlı değeri ile mahkeme veya yetkili değerleme sonucunda belirlenen değeri arasında fark bulunması halinde oluşan farkın ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Örnek 6: Ödenmemiş Sermaye Taahhüdünün Kısmen İptal Edilmesi (A) Yatırım ve Sanayi A.Ş.’nin iştirak ettiği şirketin sermaye artırımı kararının kısmen iptal edilmesi nedeniyle, daha önce üstlenilen ancak henüz ödenmeyen sermaye taahhüdünün 700.000 TL’lik kısmı ortadan kalkmıştır. HesapBorçAlacak243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)700.000243.03 İptal Edilen Sermaye Taahhüdü700.000242 İştirakler700.000242.03 İptal Edilen İştirak Payları700.000Toplam700.000700.000 Taahhüdün iptal edilen kısmı henüz ödenmediğinden herhangi bir nakit çıkışı bulunmamaktadır. İştirak yatırımının maliyeti ve ödenmemiş taahhüt aynı tutarda azaltılmıştır. 242 ve 243 Hesapların Birlikte Bilanço Gösterimi (A) Yatırım ve Sanayi A.Ş.’nin bir iştirakteki toplam sermaye payı 5.000.000 TL, henüz ödenmemiş sermaye taahhüdü ise 1.800.000 TL’dir. Bilançoda net iştirak değeri aşağıdaki şekilde hesaplanır: AçıklamaTutar242 İştirakler5.000.000243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)(1.800.000)Net iştirak yatırımı3.200.000 243 hesap, iştirakin toplam maliyetini değiştirmemekte; henüz ödenmeyen sermaye taahhüdünü göstererek iştirak yatırımının bilanço değerini azaltmaktadır. Sermaye Taahhüdü Doğrudan 242 Hesaptan Düşülür mü? Sermaye taahhüdünün henüz ödenmemiş olması, 242 İştirakler Hesabının doğrudan azaltılmasını gerektirmez. İştirak için üstlenilen toplam sermaye payı 242 hesapta, ödenmemiş tutar ise 243 hesapta izlenir. Ödeme yapıldığında: 242 hesaba yeni bir kayıt yapılmaz. 243 hesap borçlandırılır. Ödemenin yapıldığı varlık hesabı alacaklandırılır. Bu yöntem, toplam iştirak payı ile henüz ödenmemiş sermaye taahhüdünün ayrı ayrı izlenmesini sağlar. Sermaye Taahhüdünün Taksitler Halinde Ödenmesi Sermaye taahhüdünün taksitler halinde ödenmesi durumunda her ödeme tarihinde yalnızca ödenen tutar kadar aşağıdaki kayıt yapılır: HesapBorçAlacak243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)500.000243.01 İştirak Sermaye Taahhüdü500.000102 Bankalar500.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı500.000Toplam500.000500.000 Tüm taksitler ödendiğinde 243 hesabın ilgili alt hesap bakiyesi sıfırlanır. 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı Kullanılırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 243 hesap yalnızca iştirak niteliğindeki yatırımlara ilişkin ödenmemiş sermaye taahhütleri için kullanılır. İştirak payının toplam tutarı 242 İştirakler Hesabında izlenir. Sermaye taahhüdünde bulunulduğunda 243 hesap alacaklandırılır. Taahhüt yerine getirildikçe 243 hesap borçlandırılır. Hesabın normal bakiyesi alacak bakiyesidir. 243 hesap, 242 İştirakler Hesabının değerini azaltan eksi aktif karakterli bir hesaptır. Sermaye taahhüdünün ödenmesi sırasında 242 hesaba yeniden borç kaydı yapılmaz. Sermaye taahhüdü banka yoluyla ödendiğinde 102 Bankalar Hesabı alacaklandırılır. Ayni sermaye ile ödeme yapılması halinde devredilen varlığın ilgili hesabı alacaklandırılır. Ayni sermaye işlemlerinde Türk Ticaret Kanunundaki değerleme, tescil ve devir şartlarının yerine getirilmesi gerekir. Taahhüdün iptal edilmesi halinde 243 hesap borçlandırılır, 242 hesap alacaklandırılır. Her iştirak için ayrı alt hesap açılması gerekir. Taahhüt, ödeme ve sermaye artırımı işlemleri genel kurul, yönetim kurulu ve ticaret sicili belgeleriyle desteklenmelidir. Yabancı para cinsinden sermaye taahhütlerinde değerleme ve kur farkı işlemleri ayrıca değerlendirilmelidir. İştirak oranının %50’yi aşması ve kontrol gücünün elde edilmesi halinde yatırımın 245 Bağlı Ortaklıklar Hesabına aktarılması gündeme gelebilir. 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) ile 246 Bağlı Ortaklıklara Sermaye Taahhütleri (-) Arasındaki Fark Ölçüt243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)246 Bağlı Ortaklıklara Sermaye Taahhütleri (-)İlgili yatırım hesabı242 İştirakler245 Bağlı OrtaklıklarYatırım ilişkisiÖnemli etkiKontrol gücüGenel pay veya oy hakkı%10-%50Genellikle %50’den fazlaHesabın niteliğiEksi aktifEksi aktifAlacak kaydıTaahhüt verildiğindeTaahhüt verildiğindeBorç kaydıTaahhüt ödendiğindeTaahhüt ödendiğinde Yatırımın iştirak mi yoksa bağlı ortaklık mı olduğu belirlenirken yalnızca sermaye oranına değil, oy hakkı ve fiilî kontrol gücüne de bakılması gerekir. Sık Sorulan Sorular 1. 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-) Hesabı ne için kullanılır? İşletmenin iştirak ettiği şirketlere ilişkin olarak üstlendiği ancak henüz yerine getirmediği sermaye taahhütlerinin izlenmesinde kullanılır. 2. Sermaye taahhüdü verildiğinde 243 hesap borç mu, alacak mı çalışır? Sermaye taahhüdünde bulunulduğunda 243 hesap alacaklandırılır. 3. Sermaye taahhüdü ödendiğinde hangi kayıt yapılır? 243 hesap borçlandırılır; ödemenin yapıldığı kasa, banka veya ilgili varlık hesabı alacaklandırılır. 4. 243 hesap aktif mi pasif mi çalışır? Mali duran varlıklar içinde yer alan eksi aktif karakterli düzenleyici bir hesaptır. 5. 243 hesabın normal bakiyesi nedir? Hesabın normal bakiyesi alacak bakiyesidir. 6. Sermaye taahhüdü ödendiğinde 242 hesap yeniden borçlandırılır mı? Hayır. Toplam iştirak payı ilk taahhüt tarihinde 242 hesaba kaydedilir. Ödeme sırasında yalnızca 243 hesap ile ödeme yapılan varlık hesabı çalıştırılır. 7. Sermaye taahhüdü kısmen ödenebilir mi? Evet. Taksitler halinde yapılan her ödeme tutarı kadar 243 hesap borçlandırılır. 8. Sermaye taahhüdü iptal edilirse nasıl kayıt yapılır? İptal edilen tutar kadar 243 hesap borçlandırılır ve 242 İştirakler Hesabı alacaklandırılır. 9. Ayni sermaye taahhüdü 243 hesapta izlenir mi? Evet. İştirak sermaye taahhüdü ayni olarak yerine getirilecek olsa da taahhüt aşamasında 243 hesapta izlenir. Devir gerçekleştiğinde 243 hesap borçlandırılır ve devredilen varlığın hesabı alacaklandırılır. 10. 243 hesap bilançoda nasıl gösterilir? 242 İştirakler Hesabının altında indirim kalemi olarak eksi değerle gösterilir. Muhasebe Kayıt Örnekleri – Yevmiye Madde Örnekleri Hesaplama Araçları Kaynak: Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Yazının yayımlandığı tarihten önceki ve/veya sonraki tarihte içerikteki bilginin güncel olmayabileceğini, geçici veya kalıcı olarak başka yasal düzenlemeler olabileceğini göz önünde bulundurunuz ve kendi durumunuza özel doğru bilgi için konuyla ilgili meslek erbabına/uzmanına danışmanız menfaatinize olacağını unutmayınız. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. İçeriğin tamamı veya bir kısmı ticari amaçla izinsiz kopyalanamaz aksi durumda yasal işlem yapılır.