Serbest meslek erbapları, faaliyetleri kapsamında kullandıkları ve envanterlerine kaydettikleri araçları satarken hangi bedel üzerinden serbest meslek makbuzu düzenleyecekleri konusunda tereddüt yaşayabilmektedir. Özellikle avukatlık, mali müşavirlik gibi mesleklerde kullanılan araçların satışı, hem Gelir Vergisi Kanunu hem de Katma Değer Vergisi Kanunu çerçevesinde dikkatle ele alınması gereken bir konudur. Gelir Vergisi Kanunu Açısından 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 65. maddesi, serbest meslek faaliyetinden doğan her türlü kazancın serbest meslek kazancı olduğunu belirtir. Aynı Kanunun 67. maddesi ise, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması durumunda Vergi Usul Kanunu’nun 328. maddesi çerçevesinde hesaplanan müspet farkın kazanca eklenmesi gerektiğini düzenler. Dolayısıyla, envantere kayıtlı bir aracın satışı halinde satış bedeli esas alınmalı ve ortaya çıkan fark kazanca dahil edilmelidir. Katma Değer Vergisi Açısından 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 1/1. maddesi, serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin KDV’ye tabi olduğunu açıkça belirtir. Aracın satışı da serbest meslek faaliyeti kapsamında (Serbest meslek hizmeti değil) bir teslim olduğundan KDV’ye tabidir. Matrah, aracın satış bedelidir. Yani satış tutarı üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir. Vergi Usul Kanunu ve Belge Düzeni 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 236. maddesi, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetlerine ilişkin tüm tahsilatlar için serbest meslek makbuzu düzenlemesini zorunlu kılar. Makbuz, aracın satış bedeli üzerinden düzenlenmelidir. Gerçek meblağdan düşük tutar yazılması halinde VUK 353. madde uyarınca özel usulsüzlük cezası kesilir. Tahsilat anında makbuz düzenlenmeli ve bir nüshası alıcıya verilmelidir. %1 KDV hesaplanmalı, stopaj hesaplanmamalıdır. Örnek Durum Bir avukat, envanterine kayıtlı binek oto vasfındaki aracını KDV hariç 1.000.000 TL’ye sattığında, 1.000.000 TL + %1 KDV 10.000 TL= 1.010.000 TL (KDV Dahil) serbest meslek makbuzu düzenlenmelidir. Sonuç Serbest meslek erbapları, envanterlerine kayıtlı araçlarını sattıklarında: Satış bedelinin tamamı üzerinden serbest meslek makbuzu düzenlemek, Bu bedel üzerinden KDV hesaplamak, Ortaya çıkan farkı serbest meslek kazancına dahil etmek,zorundadır. Aksi uygulama, vergi ziyaına ve özel usulsüzlük cezalarına yol açacaktır. Soru-Cevap Tablosu SoruCevapAvukatın envanterindeki araç satışı hangi belgeyle yapılır?Serbest meslek makbuzu düzenlenmelidir.Makbuz hangi bedel üzerinden düzenlenir?Satış bedelinin tamamı üzerinden.Sadece kâr farkı üzerinden makbuz kesilebilir mi?Hayır, bu yanlış bir uygulamadır.Araç satışı KDV’ye tabi midir?Evet, satış bedeli üzerinden KDV hesaplanır. (e-SMM’de stopaj hesaplanmaz)Gelir vergisi açısından hangi kazanç dikkate alınır?Satış bedeli ile alış bedeli arasındaki fark kazanca eklenir.Makbuz düzenlenmezse ne olur?VUK 353. madde gereği özel usulsüzlük cezası kesilir.Makbuz ne zaman düzenlenmelidir?Tahsilat anında düzenlenmeli ve alıcıya verilmelidir.Envantere kayıtlı olmayan aracın satışı nasıl değerlendirilir?Ticari faaliyet kapsamında değilse farklı hükümler uygulanır.Satış bedelinde KDV oranı nedir?İkinci el binek oto satışında KDV oranı (%1) olarak uygulanmaktadır. (Asıl için motorlu taşıt ticareti olmayan işletmeler için)Eksik bedelli makbuz kesmenin riski nedir?Vergi ziyaı ve özel usulsüzlük cezası gündeme gelir. ÖRNEK ÖZELGE T.C. KASTAMONU VALİLİĞİ Defterdarlık Gelir Müdürlüğü    Sayı:57062627-010.01-35707.01.2020Konu:Avukatın envanterine kayıtlı aracın satışında hangi bedel üzerinden serbest meslek makbuzu düzenleneceği  İlgide kayıtlı bulunan özelge talep formunun incelenmesinden, serbest meslek faaliyetinde bulunduğunuz, 26/3/2015 tarihinde 35.410 TL ye almış olduğunuz aracı serbest meslek kazanç defterinize kaydettiğiniz, akaryakıt giderlerini indirim konusu yaptığınız, herhangi bir amortisman işlemi uygulanmayan aracınızı 3/10/2016 tarihinde 36.000 TL ye satarak envanterden çıkardığınız, satış işlemine bağlı olarak düzenlediğiniz serbest meslek makbuzunda  aracın çıkış bedelini, envantere kayıtlı değer ile satış değeri arasındaki tutar olan 590 TL olarak göstermeniz üzerine … Vergi Dairesi Müdürlüğünce söz konusu serbest meslek makbuzunun aracın satış bedeli olan 36.000 TL üzerinden düzenlenmesi hususunda tarafınıza ihtarda bulunulduğu anlaşılmış olup, araç satışınıza ait düzenlenecek serbest meslek makbuzunun hangi bedel üzerinden düzenlenmesi gerektiği hususunda Defterdarlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmaktadır. I- GELİR VERGİSİ KANUNU UYGULAMASI 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun – 65 inci maddesinde, “Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır. Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır…”, – 67 nci maddesinde, “Serbest meslek kazancı bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti karşılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ve diğer suretlerle sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısıyla yapılan giderler indirildikten sonra kalan farktır. … Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması halinde Vergi Usul Kanunu’nun 328’inci maddesine göre hesaplanan müspet fark kazanca eklenir…” hükümleri  yer almaktadır. Bu hükümlere göre, 26/3/2015 tarihinde almış olduğunuz ve işletme envanterine kaydettiğiniz aracınızı 3/10/2016 tarihinde envanterden çıkarmanız dolayısıyla Vergi Usul Kanununun 328 inci maddesine göre hesaplanan müspet farkın kazancınıza eklenmesi gerekmektedir. II- KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU UYGULAMASI 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun; – (1/1) maddesinde, Türkiye’de ticari, sinai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin, KDV’ye tabi olduğu, – (20/1) maddesinde, teslim ve hizmet işlemlerinde matrahın bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedel olduğu, – (20/2) maddesinde ise bedel deyiminin, malı teslim alan veya kendisine hizmet yapılan veyahut bunlar adına hareket edenlerden bu işlemler karşılığında her ne suretle olursa olsun alınan veya bunlarca borçlanılan para, mal ve diğer suretlerde sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaat, hizmet ve değerler toplamını ifade ettiği hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede, serbest meslek faaliyetiniz kapsamında kullanılmak üzere alınıp envantere kaydedilen ve daha sonra satışı gerçekleşen aracın satış bedeli üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir. III- VERGİ USUL KANUNU UYGULAMASI 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 227 nci maddesinde, “Bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça, bu Kanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muamelelere ait olan kayıtların tevsiki mecburidir.” hükmü yer almakta olup, söz konusu kayıtların ise aynı Kanunun 229 ve müteakip maddelerinde yer alan belgelerden herhangi biri ile tevsik edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, mezkûr Kanunun 236 ncı maddesinde, “Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasını müşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.” hükmü yer almaktadır. Diğer taraftan, aynı Kanunun 353 üncü maddesinin (1) numaralı bendinde; verilmesi ve alınması icabeden fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu ile serbest meslek makbuzlarının verilmemesi, alınmaması veya düzenlenen bu belgelerde gerçek meblağdan farklı meblağlara yer verilmesi halinde; bu belgeleri düzenlemek ve almak zorunda olanların her birine, her bir belge için maddede belirtilen tutardan (2016 yılı için 210 TL’den) aşağı olmamak üzere bu belgelere yazılması gereken meblağın veya meblağ farkının %10’u nispetinde özel usulsüzlük cezası kesileceği hüküm altına alınmıştır. Buna göre, serbest meslek faaliyetinizde kullanmış olduğunuz envanterinize kayıtlı söz konusu aracın satışına ilişkin olarak tahsil edilen tutar üzerinden, tahsilat anında serbest meslek makbuzu düzenlemeniz icap etmekte olup, serbest meslek makbuzunun düzenlenmediğinin veya düşük meblağ üzerinden düzenlendiğinin tespit edilmesi halinde, Kanunun 353 üncü maddesinin (1) numaralı bendi çerçevesinde özel usulsüzlük cezasının kesileceği tabiidir. Bilgi edinilmesini rica ederim. (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. DİĞER KONULARLA İLGİLİ ÖNERİLEN İÇERİKLER Yurt Dışına Dolandırıcılık Yoluyla Yapılan Ödemelerin Vergisel Durumu Servis Taşımacılığı Kartlarının Bedelsizden Bedelliye Dönmesi Durumunda Vergisel Değerlendirme Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.