Türkiye’de küçük sanayi sitelerinin kurulması amacıyla faaliyet gösteren yapı kooperatifleri, hem ekonomik kalkınmaya sağladıkları katkı hem de özel vergi muafiyetleri nedeniyle vergi mevzuatında özel bir konuma sahiptir. Kooperatiflerin en nihai işlemi olan ortaklara işyeri teslimi süreci, Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK), Katma Değer Vergisi Kanunu (KDV) ve Vergi Usul Kanunu (VUK) açısından detaylı bir analizi gerektirmektedir. Bu yazıda, Kayseri Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen 14/04/2015 tarihli ve 27192137-105[229-2013/21-265]-60 sayılı özelge temel alınarak, bir küçük sanayi sitesi yapı kooperatifinin üyelerine işyeri tesliminde fatura düzenleme zorunluluğunun koşulları incelenecektir. Kurumlar Vergisi Muafiyetinin Kilit Rolü Kooperatiflerin işyeri tesliminde fatura düzenleme zorunluluğunun temel belirleyicisi, Kurumlar Vergisi (KV) mükellefiyetinin olup olmamasıdır. 5520 sayılı KVK’nın 4. maddesi birinci fıkra (k) bendi, yapı kooperatiflerine belirli şartlar altında muafiyet tanımaktadır. 1. Muafiyetin Genel Şartları Bir yapı kooperatifinin KV’den muaf tutulabilmesi için ana sözleşmesinde; sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, yönetim kurulu üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi ve sadece ortaklarla iş görülmesi gibi temel şartların bulunması ve bunlara fiilen uyulması gerekmektedir. 2. Ortak Dışı İşlem Kriteri Yapı kooperatifleri için en kritik şart, ortak dışı işlem yapmamaktır. Özelge, bu konuyu her bir hisse için bir işyeri veya konut elde edilmesi kuralı üzerinden somutlaştırmaktadır. Muafiyetin Devamı: Kooperatif üyelerinin her bir hisse için bir işyeri elde etmesi ve diğer muafiyet şartlarının varlığı halinde, kooperatif Kurumlar Vergisinden muaf tutulur. Mükellefiyetin Tesis Edilmesi: Ancak, kooperatif üyelerince her bir hisse için birden fazla işyeri elde edilmesi durumunda, bu işlem ortak dışı işlem sayılır. Bu durum, ortak dışı işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren kooperatif için Kurumlar Vergisi mükellefiyetinin tesis edilmesi sonucunu doğurur. Katma Değer Vergisi (KDV) Boyutu Kooperatifin KDV karşısındaki durumu ise daha kesindir. 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 17/4-k maddesi hükmü, organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin kurulması amacıyla oluşturulan iktisadi işletmelerin arsa ve işyeri teslimlerini açıkça KDV’den istisna tutmaktadır. Sonuç: Kooperatifinizin küçük sanayi sitesi yapı kooperatifi olması nedeniyle, üyelerine gerçekleştirdiği işyeri teslimleri, kanun hükmü gereği KDV’den istisnadır. Vergi Usul Kanunu Yönünden Fatura Düzenleme Yükümlülüğü Fatura düzenleme zorunluluğu, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) hükümleriyle belirlenir. VUK’un 229. maddesi faturayı, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı gösteren ticari vesika olarak tanımlar. Özelgede belirtilen kritik nokta, fatura düzenleme gerekliliğinin kooperatifin mükellefiyet durumuna bağlı olmasıdır: Mükellefiyet Yoksa (Muafiyet Varsa): Kooperatifin, Kurumlar Vergisi ve KDV mükellefiyetinin bulunmaması (yani KV’den muaf olması) halinde, üyeler adına belge düzenlenmesi gerekmemektedir. Mükellefiyet Varsa: Kooperatifin Kurumlar Vergisi veya KDV mükellefiyetinin bulunması halinde (örneğin ortak dışı işlem nedeniyle KV mükellefiyeti tesis edilmişse), işyerlerinin teslim tarihinden itibaren azami yedi gün içinde fatura düzenlenmesi gerekmektedir (VUK m. 231/5). Sıkça Sorulan Sorular ve Cevapları SoruCevapKooperatifin üyeye işyeri teslimi KDV’ye tabi midir?Hayır. KDV Kanunu 17/4-k maddesi gereği, küçük sanayi sitesi kooperatiflerinin işyeri teslimi KDV’den istisnadır.Fatura düzenleme zorunluluğu neye bağlıdır?Kooperatifin Kurumlar Vergisi veya KDV mükellefiyetinin bulunup bulunmamasına bağlıdır.Kooperatif ne zaman fatura düzenlemek zorundadır?Kurumlar Vergisi mükellefiyeti (ortak dışı işlem nedeniyle) veya KDV mükellefiyeti bulunuyorsa, yedi gün içinde fatura düzenlenir.Kooperatif hangi durumda KV muafiyetini kaybeder?Ortaklarına her bir hisse için birden fazla işyeri teslim etmesi durumunda ortak dışı işlem sayılır ve muafiyet sona erer.KV’den muaf kooperatifin belge düzenleme yükümlülüğü nedir?KV ve KDV mükellefiyeti yoksa, üyeler adına belge (fatura) düzenlenmesi gerekmez.Küçük sanayi sitesi kooperatifleri neden KDV’den istisnadır?Kanun koyucu, bu projelerin ekonomik teşvik edilmesi amacıyla özel istisna getirmiştir.Ortak dışı işlem gerçekleşirse ne olur?Ortak dışı işlemin yapıldığı tarihten itibaren Kurumlar Vergisi mükellefiyeti tesis edilir.Fatura en geç ne zaman düzenlenmelidir?Mükellefiyet varsa, malın tesliminden itibaren azami yedi gün içinde düzenlenmelidir (VUK m. 231/5).Kooperatifin ana faaliyet şartı nedir?Ana sözleşme şartlarının yanı sıra, sadece ortaklarla iş görülmesi esastır. ÖRNEK ÖZELGE T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞIKAYSERİ VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI(Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü)   Sayı:27192137-105[229-2013/21-265]-6014/04/2015Konu:Kooperatif üyelerine işyeri tesliminde fatura düzenlenip düzenlenmeyeceği              İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden; kooperatifinizin KDV Kanununun 17/4-k maddesinde belirtilen KDV istisnasından faydalanan küçük sanayi sitesi yapı kooperatifi olduğu, kooperatif üyelerine işyeri teslimi gerçekleştirilirken kooperatifiniz tarafından üyeler adına fatura düzenlenip düzenlenmeyeceği hususunda Başkanlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmıştır.             I – KURUMLAR VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN             5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 1 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi hükmüyle kooperatiflerin kazançları kurumlar vergisinin konusu kapsamına alınmış olmakla beraber aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde, tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç olmak üzere, ana sözleşmelerinde sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi, yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması ve sadece ortaklar ile iş görülmesine (Yapı kooperatiflerinin kendilerine ait arsalarını kat karşılığı vererek her bir hisse için bir iş yeri veya konut elde etmeleri ortak dışı işlem sayılmaz.) ilişkin hükümler bulunup, bu hükümlere fiilen uyan kooperatifler ile bu kayıt ve şartlara ek olarak kuruluşundan inşaatın bitim tarihine kadar yönetim ve denetim kurullarında, söz konusu inşaat işlerini kısmen veya tamamen üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerine veya Kanunun 13 üncü maddesine göre bunlarla ilişkili olduğu kabul edilen kişilere veya yukarıda sayılanlarla işçi ve işveren ilişkisi içinde bulunanlara yer vermeyen ve yapı ruhsatı ile arsa tapusu kooperatif tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olan yapı kooperatiflerin kurumlar vergisinden muaf olduğu hükme bağlanmıştır.             1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin “4.13. Kooperatifler” başlıklı bölümünde muafiyet şartları detaylı olarak açıklanmış, takip eden bölümlerde ise ortak dışı işlemler kooperatif türlerine göre ayrıntılı olarak örneklendirilmiştir.             Aynı Tebliğin, “4.13.1.4.3. Yapı kooperatiflerinde ortak dışı işlemler” başlıklı bölümünde ise yapı kooperatiflerinin, arsalarını kat karşılığı vererek işyeri veya konut elde etmelerinin ortak dışı işlem sayılacağı; ancak, bu kooperatiflerin, her bir hisse için bir işyeri veya konut elde etmesi halinde, bu işlemin ortak dışı işlem olarak kabul edilmeyeceği belirtilmiştir.             Buna göre, kooperatif üyelerinizin her bir hisse için bir işyeri elde etmesi ve kooperatif muafiyetine ilişkin diğer şartların da varlığı halinde, kooperatifiniz kurumlar vergisinden muaf tutulacaktır.             Ancak, kooperatif üyelerince her bir hisse için birden fazla işyeri elde edilmesi halinde yapılan bu işlem, ortak dışı işlem sayılacağından, ortak dışı işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren kurumlar vergisi mükellefiyetinin tesis edilmesi gerekecektir.             II – KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN             3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 17/4-k maddesinde, organize sanayi bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin kurulması amacıyla oluşturulan iktisadi işletmelerin arsa ve işyeri teslimlerinin KDV den istisna olduğu hükme bağlanmıştır.             Buna göre, kooperatifinizin üyelerine işyeri teslimi, KDV Kanununun 17/4-k maddesi hükmü kapsamında KDV den istisnadır.             III – VERGİ USUL KANUNU YÖNÜNDEN             213 sayılı Vergi Usul Kanununun 229 uncu maddesinde; “Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.” denilmekte olup, 231 inci maddesinin 5 inci bendinde; “Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre içerisinde düzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.” hükmüne yer verilmiştir.             Aynı Kanunun 232 nci maddesinde; “Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçiler; Birinci ve ikinci sınıf tüccarlara, serbest meslek erbabına kazançları basit usulde tespit olunan tüccarlara defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilere, vergiden muaf esnafa sattıkları emtia veya yaptıkları işler için fatura vermek ve bunlar da fatura istemek ve almak mecburiyetindedirler.” hükmü yer almaktadır.             Anılan madde hükümlerinden de anlaşılacağı gibi küçük sanayi sitelerinin kurulması kapsamında faaliyet gösteren Kooperatifiniz tarafından üyelerine yapılan işyeri teslimlerinde, Kooperatifinizin kurumlar vergisi ve KDV mükellefiyetinin bulunmaması halinde belge düzenlenmesi gerekmemekte olup, Kooperatifinizin kurumlar vergisi veya KDV mükellefiyetinin bulunması halinde ise işyerlerinin teslim tarihinden itibaren azami yedi gün içinde fatura düzenlenmesi gerekmektedir.             Bilgi edinilmesini rica ederim. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Stokların Rutubet Nedeniyle Yeniden İşlenmesi ve Giderlerin Muhasebeleştirilmesi Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.