Türkiye’de ticari faaliyet gösteren birçok işletme, amortismana tabi iktisadi kıymetlerini yenilerken Vergi Usul Kanunu’nun 328. maddesinde yer alan Yenileme Fonu uygulamasından yararlanmak ister. Ancak bu imkân, her mükellefiyete açık değildir. Bu yazıda, Sakarya Vergi Dairesi Başkanlığının 14.01.2015 tarihli ve 41931384-105[328-2014-3]-2 sayılı özelgesinde verilen görüş doğrultusunda, serbest meslek erbabı ve işletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin yenileme fonundan yararlanıp yararlanamayacağı teknik bir vaka diliyle incelenmektedir. Örnek Olay: Şehir İçi Taşımacılık Yapan Mükellef Örnek vaka kapsamında,ABC Turizm ve Taşımacılık isimli işletme İşletme hesabı esasına göre defter tutmaktadır. Şirket aktifinde kayıtlı bir otobüsü yenilemek amacıyla 2013 yılında satmıştır. Aynı yıl içerisinde yeni otobüs satın almıştır. Satıştan doğan kar için Yenileme Fonu uygulamasından yararlanmak istemiştir. Mükellef, satış kazancını vergiden erteleyerek pasifte geçici hesapta tutmayı talep etmiştir. Vergi İdaresinin Görüşü: Kullanılması Mümkün Değildir Sakarya Vergi Dairesi Başkanlığı özelgesine göre: Serbest meslek erbapları İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler Yenileme Fonu uygulamasından yararlanamaz. Çünkü VUK 328 uyarınca yenileme fonu, yalnızca bilanço esasına göre defter tutan işletmelere yöneliktir. Kanun gerekçesi de bu uygulamanın: “Bilanço esasına göre defter tutanların iktisadi kıymetlerini yenilemeye teşvik edilmesi” amacıyla getirildiğini açıklamaktadır. Değerlendirme KriterBilanço Esasıİşletme HesabıSerbest MeslekAmortismana tabi kıymet satışıEvetEvetEvetSatış kârıEvetEvetEvetYenileme fonu kullanımıEvetHayırHayırAmaçYatırımın teşvikiKapsam dışıKapsam dışı Bu nedenle, örnek vakada işletme defterine tabi olan ABC Turizm işletmesi, satış kazancını doğrudan vergiye tabi şekilde gelir yazmak zorundadır. Sonuç İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, Serbest meslek erbabı (mali müşavir, doktor, avukat, mimar vb.) Yenileme fonu uygulamasından yararlanamaz. Amortismana tabi iktisadi kıymet satışından doğan kazanç, dönemin ticari kazancına dahil edilerek vergilendirilir. Özet Serbest meslek erbabı ve işletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin, amortismana tabi kıymet satışından doğan karlarını yenileme fonuna atarak üç yıl süreyle vergiyi ertelemesi mümkün değildir. Yenileme fonundan yalnızca bilanço esasına göre defter tutan işletmeler yararlanabilir. 10 Soru – 10 Cevap SoruCevapYenileme fonu nedir?Amortismana tabi kıymet satış kazancının vergisinin ertelenmesini sağlayan uygulamadır.Kimler yenileme fonu kullanabilir?Yalnızca bilanço esasına göre defter tutan mükellefler.Serbest meslek erbabı yenileme fonu kullanabilir mi?Hayır, özelgeye göre mümkün değildir.İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar yenileme fonu kullanabilir mi?Hayır, kapsam dışıdır.Otobüs satış karı yenileme fonuna alınır mı?Ancak bilanço esasına göre defter tutuluyorsa alınır.Amortismana tabi hayvan satışı ile yenileme fonu aynı mı uygulanır?Bilanço esası varsa evet, yoksa hayır.Vergiden erteleme nasıl sağlanır?Satış karı pasifte geçici hesapta izlenerek.Yenileme fonu süresi nedir?Maksimum 3 yıldır.Aynı yıl yeni kıymet alınırsa fon kullanımı şart mı?Yetmez; bilanço esası da zorunlu.Özelgeler bağlayıcı mıdır?Mükellef özelgeye uygun hareket ederse cezai işlem uygulanmaz. Aşağıda Yenileme Fonu (VUK 328) uygulamasına ilişkin Türk Tekdüzen Hesap Planına uygun örnek yevmiye kayıtları tablo formatında sunulmuştur. Amortisman oranları örnek olarak verilmiştir. Doğru oranlar için faydalı ömür listesine bakılmalıdır. Yenileme Fonu Muhasebe Kayıtları – Tek Tablo Formatı Senaryo Satılan otobüsün maliyeti: 400.000 TL Birikmiş amortisman: 300.000 TL Satış bedeli: 200.000 TL Satış kârı: 100.000 TL Satış kârı yenileme fonuna aktarılacak Yeni otobüs alındıktan sonra amortismanlara mahsup edilecek Yenileme Fonu – Klasik Yevmiye Maddeleri 1) Otobüsün Satışı 10.03.2025 102 BANKALAR.....................................200.000 257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR........................300.000 254 TAŞITLAR....................................400.000 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR.............100.000 2- Satış Kârının Yenileme Fonuna Aktarılması 10.03.2025 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR......100.000 549 YENİLEME FONU....................................100.000 3) Yeni Otobüsün Satın Alınması ve Aktife Alınması 05.05.2026 254 TAŞITLAR.......................................600.000 102 BANKALAR.............................................600.000 4) Yeni Otobüs İçin Amortisman Ayrılması (Örnek: %20 amortisman ≈ 120.000 TL)31.12.2026 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ..................20.000 549 YENİLEME FONU..........................100.000 257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR................120.000 Gider hesapları 7li diğer gider veya maliyet hesapları da olabilir. Notlar Fon en fazla 3 yıl pasifte bekleyebilir. Yeni varlığın amortismanına kademeli mahsup yapılır. Fon tamamen bittiğinde amortisman normal şekilde devam eder. Fon süresinde kullanılmazsa 3. yılın vergi matrahına eklenir. ÖRNEK ÖZELGE T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞISAKARYA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI(Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü)   Sayı:41931384-105[328-2014-3]-214/01/2015Konu:Serbest meslek erbabı ile işletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin, yenileme fonu uygulamasından yararlanmasının mümkün olmadığı hk.              İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden,  otobüs ile şehir içi taşımacılık faaliyeti ile iştigal ettiğiniz, işletme defterinize kayıtlı olan aracınızı … 2013 tarihinde yenileme amaçlı  olarak sattığınız ve yerine … 2013 tarihinde yenisini aldığınızdan bahisle  satıştan doğan karın sabit kıymet yenileme fonuna aktarılmasının mümkün olup olmadığı hususunda Başkanlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmıştır.             213 sayılı Vergi Usul Kanununun 328 inci maddesinde, “Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması halinde alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki fark kar ve zarar hesabına geçirilir. İşletme hesabı esasında defter tutan mükelleflerle serbest meslek kazanç defteri tutan mükellefler bu farkı defterlerinde hasılat veya gider kaydederler.             Amortisman ayrılmış olanların değeri ayrılmış amortismanlar düşüldükten sonra kalan meblağdır.             Devir ve trampa satış hükmündedir.             Şu kadar ki, satılan iktisadi kıymetlerin yenilenmesi, işin mahiyetine göre zaruri bulunur veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olursa bu takdirde, satıştan tahassül eden kar, yenileme giderlerini karşılamak üzere, pasifte geçici bir hesapta azami üç yıl süre ile tutulabilir. Her ne sebeple olursa olsun bu süre içinde kullanılmamış olan karlar üçüncü yılın vergi matrahına eklenir. Üç yıldan önce işin terki, devri veya işletmenin tasfiyesi halinde bu karlar o yılın matrahına eklenir.             Yukarıdaki esaslar dahilinde yeni değerlerin iktisabında kullanılan kar, yeni değerler üzerinden bu kanun hükümlerine göre ayrılacak amortismanlara mahsup edilir. Bu mahsup tamamlandıktan sonra itfa edilmemiş olarak kalan değerlerin amortismanına devam olunur.” hükmü bulunmaktadır.             Yukarıda yer verilen Kanun hükmünün yenileme fonu uygulamasına ilişkin 4 ve 5 inci fıkraları 205 sayılı Kanunun 21 inci maddesi ile ihdas edilmiş olup söz konusu maddenin gerekçesinde “Maddeye eklenmek istenen fıkralar ile satılan iktisadi kıymetlerin yenilenmesi arzu edilir veya yenilenme esasen zaruret halinde bulunursa, bu takdirde satıştan tahassül eden kârın o yılın ticari kârına ilave edilmemesi ve pasifte geçici bir hesapta azami 3 yıl süre ile tutulması sağlanmak istenmiştir. Böylece bilanço usulüne göre defter tutmakta olan mükelleflerin, bu kârlardan istifade suretiyle elden çıkardıkları iktisadi kıymetleri yenileme imkânları artırılmaktadır.” açıklamasına yer verilmiştir.             Bu itibarla, serbest meslek erbaplarının ve işletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin yenileme fonu uygulamasından yararlanması mümkün bulunmamaktadır.             Bilgi edinilmesini rica ederim. (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Türev Piyasalarda Değerleme İşlemlerinin Esas Alınacağı Borsa Rayici Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Yazının yayımlandığı tarihten önceki ve/veya sonraki tarihte içerikteki bilginin güncel olmayabileceğini, geçici veya kalıcı olarak başka yasal düzenlemeler olabileceğini göz önünde bulundurunuz ve kendi durumunuza özel doğru bilgi için konuyla ilgili meslek erbabına/uzmanına danışmanız menfaatinize olacağını unutmayınız. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. İçeriğin tamamı veya bir kısmı ticari amaçla izinsiz kopyalanamaz aksi durumda yasal işlem yapılır.