Sigorta Acentelerinde Tahakkuk Eden Komisyon Gelirlerinin Vergisel Değerlendirmesi(Gelir İdaresi Başkanlığı – İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı, 22.11.2018 tarihli özelgeye göre) Sigorta acenteleri tarafından bireysel emeklilik sözleşmeleri kapsamında elde edilen avans komisyonları, tahakkuk ve dönemsellik ilkeleri açısından sıklıkla tereddüt konusu olmaktadır. Özellikle komisyon gelirinin hak ediş süresine yayılması ve müşterinin sistemden erken çıkması halinde yapılacak komisyon iptalleri, kazancın hangi döneme ait olduğunun tespiti bakımından önem taşır. Bu yazıda, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 22.11.2018 tarihli özelgesine dayanarak tahakkuk eden komisyon tutarlarının vergisel açıdan nasıl değerlendirileceği açıklanmıştır. 1. Komisyon Gelirinin Niteliği Sigorta acenteleri, bireysel emeklilik şirketleriyle yaptıkları sözleşmeler çerçevesinde her bir sözleşme için avans komisyonu adı altında gelir elde ederler.Ancak bu komisyonun kesinleşebilmesi için: Müşterinin 48 ay boyunca sistemde kalması, Bu süre içinde sistemden ayrılması durumunda kalan dönem için iptal komisyonu uygulanması şartı vardır. Bu nedenle, komisyonun hak edişi zaman içinde gerçekleşmekte, fakat sözleşme anında tahakkuk etmektedir. 2. Tahakkuk ve Dönemsellik İlkeleri Vergi mevzuatında iki temel ilke öne çıkar: a. Tahakkuk Esası İlkesi 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 37 ve 38. maddelerine göre ticari kazanç, tahakkuk esasına göre tespit edilir.Gelirin tahakkuk etmesi için: Geliri doğuran işlemin tamamlanması, Tutarın ve ödeme şartlarının belirlenmiş olması gerekir. Bu durumda, gelir tahsil edilmese bile tahakkuk ettiği dönemin kazancı sayılır. b. Dönemsellik İlkesi Her hesap dönemi kendi içinde bağımsız kabul edilir.Gelir ve giderler ilgili oldukları döneme ait mali tablolara yansıtılır.Bu ilke, kazanç ve giderlerin yıllar arasında doğru dağıtılmasını sağlar. 3. Komisyon Gelirinin Tahakkuk Zamanı Özelgede açıklandığı üzere, sigorta acentesinin bireysel emeklilik sözleşmesine ilişkin komisyon geliri, sözleşmenin düzenlendiği tarihte miktar ve mahiyet itibarıyla kesinleşmiş kabul edilir.Dolayısıyla: Komisyonun tamamı, sözleşme tarihinin ait olduğu dönemde kurum kazancına dahil edilir. Tahsilatın sonraki dönemlerde yapılması, tahakkuk esasını değiştirmez. Bu nedenle, komisyon gelirinin 48 aylık süreye yayılması mümkün değildir. 4. Komisyon İptalleri ve Gider Yazılması Müşterinin 48 aylık süreden önce sistemden ayrılması halinde, Henüz hak edilmemiş komisyon tutarı iptal komisyonu olarak geri alınır. Bu tutar, gelir kaydedildiği dönemin gideri olarak dikkate alınabilir. Yani, iptal edilen komisyonlar dönemsellik ilkesi gereği, iptalin gerçekleştiği yılda gider yazılır. 5. Örnek Uygulama Bir sigorta acentesi, 2024 yılında bireysel emeklilik şirketinden 100.000 TL tutarında komisyon tahakkuk ettirmiştir.Ancak 2026 yılında bazı müşteriler sistemden ayrılmış ve 20.000 TL tutarında komisyon iptali olmuştur.Bu durumda: 100.000 TL’lik komisyon 2024 yılı gelirine dahil edilir. 2026 yılında iptal edilen 20.000 TL, gider olarak kaydedilir. 6. Sonuç ve Değerlendirme Sigorta acentelerinin bireysel emeklilik sistemine ilişkin tahakkuk eden komisyon gelirleri, sözleşme tarihinden itibaren kurum kazancına dahil edilmelidir.Müşterilerin erken ayrılması durumunda iptal edilen tutarlar ise, iptalin gerçekleştiği dönemde gider olarak dikkate alınabilir.Bu yaklaşım, hem tahakkuk esası hem de dönemsellik ilkesi ile uyumludur. 10 Soru – 10 Cevap Tablosu SoruCevap1. Komisyon geliri hangi tarihte tahakkuk eder?Bireysel emeklilik sözleşmesinin düzenlendiği tarihte tahakkuk eder.2. Komisyonun tahsil edilmesi gerekir mi?Hayır, tahakkuk esasına göre tahsilat şart değildir.3. 48 ay şartı komisyonun gelir sayılmasını etkiler mi?Hayır, komisyon tutarı sözleşme tarihinde gelir sayılır.4. Müşteri erken ayrılırsa ne olur?Kalan süreye isabet eden komisyon iptal edilir.5. İptal edilen komisyon nasıl kaydedilir?İptal edildiği dönemde gider olarak muhasebeleştirilir.6. Bu işlem hangi kanunlara dayanır?Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 6. maddesi ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 37-38. maddeleri.7. Dönemsellik ilkesi nedir?Her hesap döneminin gelir ve giderlerinin ayrı değerlendirilmesidir.8. Komisyon gelirinin tamamı aynı dönemde beyan edilir mi?Evet, sözleşmenin yapıldığı dönemde tamamı beyan edilir.9. Komisyon iptalleri için düzeltme beyanı gerekir mi?Hayır, iptal edilen tutar gider olarak o dönemde kaydedilir.10. Bu uygulama hangi sektörü ilgilendirir?Sigorta ve bireysel emeklilik acentelik faaliyetlerini ilgilendirir. ÖRNEK ÖZELGE T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞIMükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü Sayı:11395140-105[VUK1-19771]-105006422.11.2018Konu:Tahakkuk ettirilen komisyon tutarının vergi mevzuatı açısından durumu.  İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda; şirketinizin sigorta acentesi olarak faaliyet gösterdiğini, bireysel emeklilik şirketinden her bireysel emeklilik sözleşmesi için yıllık gelir tutarı esas alınarak sözleşme şartlarına ve komisyon oranına göre avans komisyonu adı altında komisyon elde edildiği, şirket ile yapılan sözleşme gereği tahakkuk ettirilen tutarların hak edilebilmesi için her müşterinin 48 ay boyunca sistemde kalması gerektiğini, bu süre içerisinde müşterinin herhangi bir zaman diliminde bireysel emeklilik sigorta sisteminden çıkmak istemesi halinde acentenin sözleşme başlangıcında tahakkuk ettirilen komisyon geliri tutarının 48 aylık süre şartına göre kalan kısmı kadar iptal komisyonu olarak kesildiğini, müşterinin 48 ay sistemde kalması halinde komisyon tutarının tamamını hak ettiklerini belirterek, bu durumda alınan komisyon bedelinin dönemsellik ilkesine göre değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususunda Başkanlığımızdan görüş talep edilmektedir. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 6 ncı maddesinde; kurumlar vergisinin, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, safi kurum kazancının tespitinde, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı belirtilmektedir. 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Ticari kazancın tarifi” başlıklı 37 nci maddesinin birinci fıkrasında, her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançların ticari kazanç olduğu belirtilmiş olup ticari kazançta vergiyi doğuran olay tahakkuk esasına bağlanmıştır. Aynı Kanunun 38 inci maddesinde bilanço esasına göre ticari kazancın teşebbüsteki öz sermayenin hesap dönemi sonunda ve başındaki değerleri arasındaki müspet fark olduğu, bu dönem zarfında sahip ve sahiplerce işletmeye ilave olunan değerlerin bu farktan indirileceği, işletmeden çekilen değerlerin ise farka ilave olunacağı, ticari kazancın bu suretle tespit edilmesi sırasında Vergi Usul Kanununun değerlemeye ait hükümleri ile anılan kanunun 40 ve 41 inci maddeleri hükümlerine uyulacağı hükümlerine yer verilmiştir. Kurum kazancının tespitinde Kurumlar Vergisi Kanununun 8 inci maddesi ile Gelir Vergisi Kanununun 40 ıncı maddesinde yer alan giderler indirilebilecektir. Ticari kazancın tespitinde “tahakkuk esası ilkesi” ve “dönemsellik ilkesi” olmak üzere iki temel ilke geçerlidir. Tahakkuk esası ilkesinde, gelir veya giderin miktar ve mahiyet itibarıyla kesinleşmiş olması yani geliri veya gideri doğuran işlemin tekemmül etmesinin yanı sıra miktarının ve işlemden kaynaklanan alacağın veya borcun ödeme şartlarının da belirlenmiş olması gereklidir. Dönemsellik ilkesi gereğince işletmenin sürekli kabul edilen ömrü belli dönemlere bölünür ve her dönemin faaliyet sonuçları diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanır. Gelir ve giderler tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilerek hasılat, gelir ve karlar aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırılır. Tahakkuk, gelir ve giderin miktar ve mahiyet itibariyle kesinleşmesini ifade eder. Tahakkuk esasında, geliri doğuran muamelelerin eksiksiz olarak tekemmül etmiş olması, gelirin elde edilmiş sayılması için yeterlidir. Diğer bir ifade ile tahakkuk esasında vergilendirme yapılabilmesi için, alacak hakkının doğmuş olması gerekir. Gerek hasılat gerekse giderlerin hangi hesap dönemine ilişkin olduğunun tespiti açısından hasılatın tahsil edilip edilmediğinin, giderlerin ise ödenmiş olup olmadığının bir bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Bu hüküm ve açıklamalara göre, sigorta şirketi ile şirketiniz arasındaki sözleşme kapsamında düzenlediğiniz bireysel emeklilik sigorta sözleşmelerine ilişkin komisyon geliri söz konusu sigorta sözleşmesinin düzenlendiği tarih itibarıyla miktar ve mahiyet itibarıyla kesinleşmiş yani tahakkuk etmiş olacağından, söz konusu tutarların, bu tarih itibarıyla kurum kazancına dahil edilmesi gerekmektedir. Öte yandan, bireysel emeklilik sigortası sözleşmesi yapan müşterilerin 48 aylık süre içerisinde sistemden ayrılması halinde ise 48 aylık sürenin kalan kısmına isabet eden ve yapılan sözleşmeye istinaden iptal edilen komisyon tutarlarının kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınacağı tabiidir. Bilgi edinilmesini rica ederim. (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER Basit Usule Tabi Olan Kişi İle Adi Ortaklık Açılabilir mi? Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.