Giriş Finansal piyasalar küreselleştikçe, Türkiye’de mukim şirketler yurtdışı organize borsalarda türev ürünlere yönelik işlem hacimlerini artırmıştır. Bu durum, Vergi Usul Kanunu kapsamında değerleme ölçülerinin hangi borsalara göre belirleneceği sorusunu gündeme getirmektedir. Özellikle yurt dışı türev piyasalarındaki pozisyonların yıl sonu veya geçici vergi dönemlerinde nasıl değerlemeye tabi tutulacağı, işletmeler açısından önemli bir vergi uyum problemidir. Örnek Vaka İstanbul’da faaliyet gösteren (A) Finansal Danışmanlık A.Ş., yurtdışındaki organize türev piyasalarında belirli finansal varlıklar üzerinden vadeli işlem sözleşmeleri gerçekleştirmektedir. Şirket, Vergi Usul Kanununun 263 ve 289 uncu maddelerini yorumlayarak değerlemede yabancı borsa fiyatlarının esas alınmasının mümkün olduğunu düşünmektedir. Bu doğrultuda Gelir İdaresi Başkanlığı’ndan görüş talep edilmiştir. Vergi Usul Kanunu Perspektifi 213 sayılı VUK’un 258 ila 312 nci maddelerinde değerleme hükümleri detaylı şekilde düzenlenmiştir. Özellikle: VUK 289: Borsa rayici varsa bunun değerlemede esas alınacağını, yoksa mukayyet değer; o da yoksa emsal bedelin kullanılacağını düzenler. VUK 263: Borsa rayicini Türkiye’de faaliyet gösteren menkul kıymetler ve kambiyo borsalarındaki muamelelerin ortalama değerleri olarak tanımlar. Bu hükümler birlikte yorumlandığında, yalnızca Türkiye’de teşekkül etmiş borsalardaki işlemler borsa rayici kapsamında değerlendirilmektedir. Gelir İdaresi Başkanlığı Görüşü (Özelge Atfı) 10.02.2015 tarih ve 11395140-105[263-2014/VUK1-18549]-226 sayılı özelgede net şekilde belirtilmiştir: Yurtdışında faaliyet gösteren borsalarda işlem görmüş türev pozisyonlarının değerlemesinde yabancı borsa rayicinin kullanılması mümkün değildir. Bu tür işlemler mukayyet değer ile değerlemeye tabi tutulmalı, mukayyet değer yoksa emsal bedel dikkate alınmalıdır. Uygulamada Sonuç Bu özelge esas alınarak; Yurtdışı vadeli işlem sözleşmeleri Opsiyon kontratları Swap ve diğer türev pozisyonlar Türkiye’deki muhasebe defterlerine mukayyet değerle yansıtılmalıdır. Ayrıca dönem sonu değerleme farkları kur farkı ve finansal gelir/gider hükümleri kapsamında ayrıca analiz edilmelidir. Değerlendirme ve Öneriler Şirketler, uluslararası piyasalarda oluşan rayiç fiyatları finansal raporlama açısından dikkate alabilse de, vergisel açıdan VUK’un bağlayıcılığı nedeniyle aşağıdaki uyum adımlarını dikkate almalıdır: Vergi matrahı tespitinde mukayyet değer önceliklidir Yurtdışı borsa verileri tek başına değerleme ölçüsü olamaz Nakdi gerçekleşmemiş değer artışları vergiyi doğurmaz, muhasebe kaydı gerektirir Bu çerçevede, türev ürün portföyüne sahip işletmeler vergisel değerleme standartlarını iç prosedürlerine entegre etmelidir. 10 Soru – 10 Cevap SoruCevapTürev piyasalarda değerleme nedir?Vadeli işlem sözleşmeleri gibi türev araçların dönem sonu muhasebe değerinin tespitidir.Yurtdışındaki borsa fiyatı esas alınabilir mi?Hayır, Gelir İdaresi yabancı borsa rayicinin kullanılmasını kabul etmemektedir.Değerleme hangi kanuna göre yapılır?Vergi Usul Kanunu madde 258-312 arasında düzenlenmiştir.VUK 263 neyi tanımlar?Borsa rayicini ve Türkiye’deki borsalara göre belirlenmesini.VUK 289 neyi düzenler?Mukayyet değer, borsa rayici ve emsal bedel hiyerarşisini.Türev ürünler emsal bedelle değerlenebilir mi?Mukayyet değer yoksa evet.Türkiye’de işlem görmeyen bir vadeli işlem kontratı nasıl değerlenir?Mukayyet değer esas alınır.Değerleme farkı gelir mi sayılır?Finansal tablolarda gelir, ancak vergisel sonuç farklı olabilir.Değerleme zamanı ne zamandır?Geçici vergi ve yıl sonu değerleme dönemlerinde uygulanır.Bu konuda GİB’in resmi görüşü var mıdır?Evet, 10.02.2015 tarihli özelge ile açıklanmıştır. ÖRNEK ÖZELGE T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞIMükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü   Sayı:11395140-105[263-2014/VUK1-18549]-22610/02/2015Konu:Türev Piyasalarda Değerleme              İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda, şirketinizin yurtdışındaki türev piyasalarda … üzerinde vadeli işlem sözleşmeleri yaptığını, türev işlemlere ilişkin değerlemelerin Vergi Usul Kanununun 263 ve 289 uncu maddeleri gereğince borsa rayici ile yapılması gerektiği ve ilgili maddelerde bahsedilen borsadan kastın sadece Türkiye’de faaliyette bulunan borsaların olmayıp, yurtdışında organize olan borsaları da kapsadığının düşünüldüğü belirtilerek, değerlemede yurtdışında faaliyette bulunan borsaların esas alınıp alınamayacağı hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmiştir.             Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 258-312 nci maddelerinde değerleme hükümlerine yer verilmiştir.             Mezkûr Kanunun 289 uncu maddesinde; “Bu bölümde yazılı olmayan veyahut yazılı olup da kendi ölçüleriyle değerlenmesine imkan bulunmayan iktisadi kıymetlerden bina ve arazi vergi değerleriyle, diğerleri, varsa borsa rayici, yoksa mukayyet değerleri, o da yoksa emsal bedeliyle değerlenir.” hükmüne yer verilmiştir.             263 üncü maddede de borsa rayici, gerek menkul kıymetler ve kambiyo borsasına, gerekse ticaret borsalarına kayıtlı olan iktisadi kıymetlerin değerlemeden evvelki son muamele gününde borsadaki muamelelerin ortalama değerleri olarak tanımlanmıştır.             Yukarıda yer verilen hükümlere göre, değerlemede yurtdışında faaliyette bulunan borsaların esas alınması mümkün olmadığından söz konusu türev işlemlerin mukayyet değeriyle, o da yoksa emsal bedeliyle değerlemeye tabi tutulması gerekmektedir.             Bilgi edinilmesini rica ederim. (*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir. (**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir. (***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır. ÖNERİLEN DİĞER İÇERİKLER kapatıp Yeniden İşe Başlayan Mükelleflerin Defter Tutma Usulü: VUK 178 Kapsamında Değerlendirme Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Yazının yayımlandığı tarihten önceki ve/veya sonraki tarihte içerikteki bilginin güncel olmayabileceğini, geçici veya kalıcı olarak başka yasal düzenlemeler olabileceğini göz önünde bulundurunuz ve kendi durumunuza özel doğru bilgi için konuyla ilgili meslek erbabına/uzmanına danışmanız menfaatinize olacağını unutmayınız. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. İçeriğin tamamı veya bir kısmı ticari amaçla izinsiz kopyalanamaz aksi durumda yasal işlem yapılır.