Perakende satış yapan şirketler için en sık karşılaşılan durumlardan biri, vergi mükellefi olmayan nihai tüketiciler tarafından yapılan ürün iadeleridir. Bu tür iadelerde düzenlenecek belgeler, gelir ve katma değer vergisi uygulamaları bakımından önemli sorular doğurur. Gider pusulası düzenlenmeli mi? Gelir vergisi tevkifatı yapılacak mı? KDV indirim konusu olabilir mi? Bu yazıda, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 17.05.2023 tarihli özelgesine dayanarak tüm bu soruların yanıtlarını açıklıyoruz. Gider Pusulası Ne Zaman Düzenlenir? Gider pusulası, vergi mükellefi olmayan kişilerden yapılan mal ve hizmet alımlarında, belge düzeni sağlamak amacıyla düzenlenen yasal bir evraktır. Ancak iade işlemlerinde gider pusulasının düzenlenip düzenlenmeyeceği, işlemin mahiyetine ve tarafların statüsüne göre farklılık gösterir. Özellikle perakende sektöründe, vergi mükellefi olmayan bir nihai tüketicinin yaptığı ürün iadesinde, satıcı tarafından düzenlenecek gider pusulası ile ürünün geri alınması ve iade edilen ürünün KDV’sinin ayrı gösterilmesi gerekir. Gelir Vergisi Tevkifatı Gerekli mi? 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi, bazı ödemeler üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapılmasını zorunlu kılar. Ancak bu hüküm, sadece belirli kişi ve kurumlara yapılan ödemeleri kapsar. Vergi mükellefi olmayan bir tüketiciden alınan iade karşılığında düzenlenen gider pusulası için gelir vergisi tevkifatı (Stopaj) yapılması gerekmez. KDV İndirimi Nasıl Yapılır? 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 35. maddesine göre, malların iade edilmesi durumunda, KDV işlemlerinin düzeltilmesi gerekir. Bu kapsamda: Gider pusulasında iade edilen ürünün KDV’si ayrıca gösterilmelidir. Bu KDV, gider pusulasının düzenlendiği yılın sonuna kadar, izleyen yıl içinde defterlere kaydedilmek şartıyla indirim konusu yapılabilir. Yani, iade KDV’si doğru belgelerle ve süresinde kayıt altına alınırsa, vergisel avantaj sağlar. e-Arşiv Fatura İptali Nasıl Yapılır? e-Arşiv Fatura düzenleyen mükellefler, fatura iptalini kullandıkları sistemin (GİB Portal, özel entegratör vb.) özelliklerine göre yapmalıdır. Eğer vergi mükellefi olmayan bir kişiye kesilen fatura sonrası iade gerçekleşmişse, bu durumda: Gider pusulası veya iade faturası düzenlenerek işlem kayıt altına alınabilir. e-Arşiv faturanın iptaline gerek kalmaz. Hatalı e-Fatura varsa, ters kayıtla muhasebeden çıkarılabilir. GİB Portal kullanıcıları, “e-Belge İptal/İtiraz Portalı” üzerinden iptal ve itiraz işlemlerini gerçekleştirebilirler. e-Belgelerde İtiraz ve İptal Süreci e-Belgelere itiraz, noter aracılığıyla, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP sistemi kullanılarak yapılabilir. 2021 itibarıyla uygulamaya geçen “e-Belge İptal/İtiraz Portalı” sayesinde, bu işlemler dijital ortamda da yürütülebilmektedir. Bu portal üzerinden hem fatura düzenleyicisi hem de alıcı taraflar itiraz ve iptal taleplerini iletebilir, onay veya ret işlemleri gerçekleştirebilir. Uygulama detayları ile ilgili konunun uzmanı olan mali müşavirinizden destek alabilirsiniz. Sonuç Vergi mükellefi olmayan alıcılardan ürün iadesi alınması durumunda, gider pusulası düzenlenmesi ve KDV’nin ayrı gösterilmesi zorunludur. Gelir vergisi tevkifatı/stopaj uygulanmaz. İade işlemi, belgeli ve zamanında gerçekleştirilirse, hem yasal zorunluluklar yerine getirilmiş olur hem de KDV avantajı sağlanabilir. 10 Soru 10 Cevap ile Konunun Özeti Vergi mükellefi olmayan kişiden mal iadesi alınırsa gider pusulası gerekir mi?Evet, iade durumunda gider pusulası düzenlenmelidir. Gider pusulasında gelir vergisi tevkifatı yapılır mı?Hayır, yapılmaz. Gider pusulasında KDV gösterilmeli mi?Evet, KDV ayrıca belirtilmelidir. Bu KDV indirilebilir mi?Evet, belirli şartlarda indirilebilir. İade sonrası e-Arşiv Fatura iptal edilmeli mi?Hayır, gider pusulası düzenlenmesi yeterlidir. Hatalı e-Arşiv Fatura nasıl iptal edilir?Kullanılan yönteme göre GİB Portal veya entegratör sistemiyle. e-Belgelere nasıl itiraz edilir?Noter, KEP veya e-Belge İptal/İtiraz Portalı üzerinden yapılır. GİB Portal kullanıcısı iptal işlemini nasıl yapar?Portal girişinden e-belge için iptal/itiraz talebi oluşturur. KDV hangi dönem defterine kaydedilmelidir?Gider pusulasının düzenlendiği takvim yılını takip eden yılın sonuna kadar. İade edilen ürünün faturası kayıtlara alındıysa ne yapılır?Ters kayıtla çıkarılabilir ya da gider pusulası düzenlenebilir. ÖRNEK ÖZELGE T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞIİstanbul Vergi Dairesi BaşkanlığıGelir Kanunları Gelir Ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü    Sayı:E-62030549-120[94-2020/810]-55131717.05.2023Konu:Vergi mükellefiyeti bulunmayan şahıslardan yapılan alımlarda gider pusulası düzenlenip düzenlenmeyeceği ile gelir vergisi tevkifatı yapılıp yapılmayacağı hk.  İlgi:…/…/2020 tarih …… sayılı özelge talep formu. İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda, perakende beyaz eşya sektöründe faaliyet gösterdiğinizi belirtilerek, nihai tüketicilere yapılan satışlarda malın iadesi durumunda e-Arşiv faturanın iptal edilme süresinin kaç gün olduğu ve beyan süresi geçtikten sonra ürün iade edilmesi durumunda düzenlenecek gider pusulasında katma değer vergisi ve gelir vergisi tevkifat durumunun ne olacağı ve hesaplanan katma değer vergisinin indirim konusu yapılıp yapılmayacağı hususlarında Başkanlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmış olup konu hakkında Başkanlığımız görüşüne aşağıda yer verilmiştir. I-GELİR VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Kamu idare ve müesseseleri, iktisadi kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya zirai işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıdaki bentlerde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecburdurlar.” hükmü yer almakta olup, tevkifata tabi ödeme türlerinin neler olduğu mezkur maddede bentler halinde sayılmıştır. Bu bağlamda, nihai tüketicilere yapılan satışlar nedeniyle iade edilen ürünler için düzenlenecek gider pusulasına istinaden, Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesi uyarınca gelir vergisi tevkifatı yapılması söz konusu değildir. II-KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN: 3065 sayılı KDV Kanununun, – 1/1 inci maddesinde, Türkiye’de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin KDV’ye tabi olduğu, – 29/1 inci maddesinde, mükelleflerin, yaptıkları vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan KDV’den, bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça, faaliyetlerine ilişkin olarak kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanarak düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen KDV’yi indirebilecekleri, – 29/3 üncü maddesinde, indirim hakkının vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu takvim yılını takip eden takvim yılı aşılmamak şartıyla, ilgili vesikaların kanuni defterlere kaydedildiği vergilendirme döneminde kullanılabileceği, – 35 inci maddesinde, malların iade edilmesi, işlemin gerçekleşmemesi, işlemden vazgeçilmesi veya sair sebeplerle matrahta değişiklik vuku bulduğu hallerde, vergiye tabi işlemleri yapmış olan mükellefin bunlar için borçlandığı vergiyi; bu işlemlere muhatap olan mükellefin ise indirme hakkı bulunan vergiyi değişikliğin mahiyetine uygun şekilde ve değişikliğin vuku bulduğu dönem içinde düzelteceği, hüküm altına alınmıştır. KDV Genel Uygulama Tebliğinin “I/B-11.1. Satılan Malın İade Edilmesi, Başka Bir Mal ile Değiştirilmesi, Ödenen Bedelin İade Edilmesi, Değer Kaybının Bedelden İndirilmesi” başlıklı bölümünde; “3065 sayılı Kanunun (8/2) nci maddesinin Bakanlığımıza verdiği yetkiye dayanılarak, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun kapsamında, ödenen KDV’nin iadesi konusunda aşağıdaki şekilde işlem yapılır. Tüketiciler tarafından malların iade edilip bedellerinin geri verilmesinin istendiği durumlarda, satıcı tarafından ödenen bedellerin KDV dahil tutarları tüketiciye iade edilir. Satıcılar işlemlerinin düzeltilmesi için iade edilen mal nedeniyle gider makbuzu düzenler ve tüketiciden iade edilen mala ait fatura ve benzeri belgeyi bu makbuz ekinde geri alırlar. Gider makbuzunda iade edilen malın KDV’si satış bedelinden ayrı gösterilir ve bu miktar indirim konusu yapılmak suretiyle işlem düzeltilir.” denilmektedir. Buna göre, tarafınızdan nihai tüketiciye satılan malların iade edilmesi işleminde, iade edilen mallar için gider pusulası düzenlenmek suretiyle malların geri alınması ve düzenlenecek gider pusulasında iade alınan mallara isabet eden KDV’nin, ayrı olarak gösterilmesi kaydıyla, gider pusulasının düzenlendiği takvim yılını takip eden takvim yılı aşılmamak kaydıyla bu belgenin yasal defterlere intikal ettirildiği vergilendirme döneminde indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır. III-VERGİ USUL KANUNU YÖNÜNDEN: 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 257 nci maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde Hazine ve Maliye Bakanlığının, tutulması ve düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film, mikro fiş veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması veya bu kayıt ortamlarında saklanması hususunda izin vermeye veya zorunluluk getirmeye, bu şekilde tutulacak defter ve kayıtların kopyalarının Hazine ve Maliye Bakanlığında veya muhafaza etmekle görevlendireceği kurumlarda saklanması zorunluluğu getirmeye, bu konuda uygulama usul ve esaslarını belirlemeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Mezkur Kanunun mükerrer 242 nci maddesinin ikinci fıkrası ile Hazine ve Maliye Bakanlığı; elektronik defter, belge ve kayıtların oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi, muhafaza ve ibrazı ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması ve düzenlenmesi uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye, elektronik ortamda tutulmasına ve düzenlenmesine izin verilen defter ve belgelerde yer alması gereken bilgileri internet de dahil olmak üzere her türlü elektronik bilgi iletişim araç ve ortamında Hazine ve Maliye Bakanlığına veya Hazine ve Maliye Bakanlığının gözetim ve denetimine tabi olup, kuruluşu, faaliyetleri, çalışma ve denetim esasları Cumhurbaşkanınca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenecek olan özel hukuk tüzel kişiliğini haiz bir şirkete aktarma zorunluluğu getirmeye, bilgi aktarımında uyulacak format ve standartlar ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları tespit etmeye, bu Kanun kapsamına giren işlemlerde elektronik imza kullanım usul ve esaslarını düzenlemeye ve denetlemeye yetkili kılınmıştır. Söz konusu fıkrada ayrıca, Vergi Usul Kanunu ve diğer vergi kanunlarında defter, kayıt ve belgelere ilişkin olarak yer alan hükümlerin elektronik defter, kayıt ve belgeler için de geçerli olduğu; Hazine ve Maliye Bakanlığının; elektronik defter, belge ve kayıtlar için diğer defter, belge ve kayıtlara ilişkin usul ve esaslardan farklı usul ve esaslar belirlemeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Bu yetkiye istinaden 19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde konu ile ilgili düzenlemelere yer verilmiş olup söz konusu Tebliğ ile bu tarihe kadar Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmesi zorunlu olan belgelerin elektronik ortamda düzenlenmesine yönelik olarak yayımlanan tüm Tebliğlerin gözden geçirilmesi, tüm tarafların tek kaynaktan bilgilenmelerinin temin edilmesi ve elektronik belge uygulamalarında bütünlüğün sağlanması amaçlanmıştır. Söz konusu Tebliğin e-Arşiv Fatura uygulamasına ilişkin “IV.2.1.Genel Olarak” başlıklı bölümünde; “… Bu Tebliğde düzenlenen e-Arşiv Fatura belgesi, yeni bir belge türü olmayıp, kağıt ortamdaki “Fatura” belgesi ile aynı hukuki niteliklere sahiptir. e-Arşiv Fatura uygulamasına kayıtlı mükelleflerin, bu Tebliğin “V.7.” ve “VIII.” numaralı bölümlerinde belirtilen istisnai durumlar haricinde, e-Fatura uygulamasına kayıtlı mükelleflere gerçekleştirmiş olduğu mal satışları ile hizmet ifalarında faturayı e-Fatura olarak,  e-Fatura uygulamasına kayıtlı olmayan vergi mükellefleri ile vergi mükellefi olmayanlara gerçekleştirmiş olduğu mal satışları ile hizmet ifalarında ise faturayı e-Arşiv Fatura olarak düzenlemeleri zorunludur.“ şeklinde açıklamalara yer verilmiştir. Diğer taraftan faturaların geçerliliğine ilişkin olarak Türk Ticaret Kanununun 21/2 inci maddesinde; “… (2) Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır. …” düzenlemesi yer almaktayken, Söz konusu faturalara ne şekilde itiraz edilebileceği hususunda ise yine mezkur kanunun 18/3 üncü maddesinde; “… (3) Tacirler arasında, diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe, sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbarlar veya ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile yapılır.” şeklinde hüküm bulunmaktadır. Ayrıca, 526 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğiyle 509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğine “V.10. e-Belgelere İlişkin İptal/İtiraz, İhbar ve İhtarların Bildirilmesi” başlıklı bölüm eklenmiş olup, söz konusu bölüm uyarınca, 509 Sıra No.lu Genel Tebliğ kapsamında düzenlenen e-Belgelere ilişkin olarak 6102 sayılı Kanunun 18 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak KEP sistemi ile yapılan ihbar veya ihtarlar ile e-Belge iptal işlemlerinin 1/5/2021 tarihinden itibaren, ebelge.gib.gov.tr adresinde yayımlanacak kılavuzda belirtilen usul, esas ve süreler içinde, elektronik ortamda Gelir İdaresi Başkanlığı bilgi işlem sistemine bildirilmesi zorunludur” açıklamalarına yer verilmiş ve belirtilen tarih itibariyle e-Arşiv Fatura ve e-SMM belgelerine ilişkin “e-Belge İptal/İtiraz Portalı” e-Fatura olarak düzenlene belgeler için “e-Fatura İptal/İtiraz Portalı” uygulamaya geçmiştir. Genel olarak; hatalı bir e-Arşiv Fatura düzenlenmesi halinde mükellefin uygulamaya dahil olduğu yönteme göre yapılacak iptal işlemi farklılaşmaktadır. Hatalı bir e-Arşiv Fatura düzenleyen mükellefin özel entegrasyon veya entegrasyon yöntemlerinden biriyle sisteme dahil olması durumunda “Elektronik Arşiv Kılavuzu” nun “3.3.3 faturaIptal” başlıklı bölümünde yapılan teknik açıklamalar doğrultusunda, anlaşmalı olduğu özel entegratör firma veya entegratör olarak kendi firmasının, sistemlerinde iptal ettikleri faturaları e-Arşiv Raporu içinde yer alan “iptal” bölümüne ekleyerek Gelir İdaresi Başkanlığına raporlamasıyla işlem yapılmış olur. Gelir İdaresi Başkanlığı Portal yöntemi ile hatalı bir e-Arşiv Fatura düzenlenmesi halinde ise raporlama uygulaması olmadığından ilgili mükellefler karşılıklı olarak söz konusu faturayı tevsik edici belgelerle birlikte muhasebe kayıtlarına almayabilir. Hatalı e-Arşiv Fatura, alıcısına gönderilmiş ve alıcı taraf kayıtlarına alınmış ise; ilgili mükellefler ilgili tevsik edici belgelere dayanarak ters kayıtla kayıtlarından çıkarabilmektedir. Eğer kayıtlara alınan faturaya ilişkin bir mal iadesi var ise iade faturası veya gider pusulası düzenlenmek suretiyle ilgili fatura kayıtlardan çıkarılabilir. Her iki durumda da satıcı, doğru bilgilerle düzenlenen e-Arşiv Faturanın “Not” alanına hatalı düzenlemiş olduğu e-Arşiv Faturaya ait bilgilerin de yer aldığı bir açıklama yapabilir. Öte yandan; 1/5/2021 tarihi itibariyle “e-Belge İptal/İtiraz Portalı” uygulamaya girmiş olup, konuyla ilgili e-Arşiv Teknik Kılavuzunda özel entegratör ve entegratör firmaların e-Arşiv Fatura ve e-SMM belgeleri için İtiraz Raporu ve itiraz elemanlarını kullanımına ilişkin gerekli açıklamalara yer verilmiş ayrıntılı açıklamalara ise “e-Arşiv Uygulamaları (e-Arşiv Fatura, e-SMM) İptal, İhtar/İtiraz Bildirim Kılavuzu”nda yer verilmiştir. Söz konusu Kılavuzda yer alan açıklamalara göre; GİB Portal uygulaması üzerinden düzenlenen hatalı bir e-Arşiv Faturaya iptal veya itirazda bulunmak isteyen ve GİB Portal yöntemini kullanan e-Arşiv Fatura ve e-SMM kayıtlı kullanıcısı olan mükellefler, mali mühür/elektronik imzaları ile GİB Portal Uygulamasına giriş yaparak, Özel Entegratör ve Entegrasyon Yöntemini kullanan mükellefler ile kayıtlı e-Belge kullanıcısı olmayan (5000/30000 TL üzeri belgeleri GİB portaldan düzenleyen) mükellefler ise İnteraktif V.D kullanıcı kodu ve şifreleri ile 5.000 TL ve 30.000 TL e-Arşiv Fatura Portalına giriş yaparak kendilerine düzenlenen veya kendilerinin düzenlediği e-Belgeler için “İptal” veya “itiraz” talebi oluşturabilme veya kendilerine ulaşan iptal veya itiraz taleplerine “Onay/Red” işlemleri yapabilirler. Belgeyi düzenleyen tarafından iptal veya itiraz talebi oluşturulmasında ise GİB Portal Yöntemini kullanan e-Arşiv Fatura ve e-SMM kayıtlı kullanıcısı olan mükellefler mali mühür/elektronik imzaları ile GİB Portal Uygulamasına giriş yaparak, kayıtlı e-Belge kullanıcısı olmayan (5000/30000 TL üzeri belgeleri GİB portaldan düzenleyen) mükellefler ise İnteraktif V.D kullanıcı kodu ve şifreleri ile 5.000 TL ve 30.000 TL e-Arşiv Fatura Portalına giriş yaparak düzenledikleri e-Belgeler “İptal” veya “İtiraz” talebinde bulunabilecek olmakla birlikte, Özel Entegratör ve Entegrasyon Yöntemini kullanan mükellefler ise Başkanlığa gönderecekleri “İptal” veya “İtiraz” Raporu ile düzenledikleri e-Belgeler için “İptal” veya “İtiraz” talebinde bulunabilirler. Ancak bu şekilde iptal talebinin iletilmesi halinde satıcı tarafından portal üzerinden yapılacak ayrıca bir işlem bulunmayacak olup, bu yol ile iletilen iptal talebi yine GİB Portal üzerinden alıcı tarafından kabul ya da reddedilebilecektir. Buna göre; vergi mükellefiyeti bulunmayan bir alıcıya satmış olduğunuz ürünlere ilişkin düzenlediğiniz e-Arşiv Faturası için alıcı tarafından bir iade olması halinde gider pusulası veya iade faturası düzenlenebilecek olup, ilgili e-Arşiv Faturasının iptaline gerek bulunmamaktadır. … ÖNERİLEN VİDEO Kaynak: GİB Özelge Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir.