301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı, kiracı işletmenin finansal kiralama şirketlerine veya finansal kiralama yapan kuruluşlara karşı bulunan ve vadesi bir yılı geçmeyen borçlarının izlendiği kısa vadeli mali borç hesabıdır. Finansal kiralama işlemlerinde kiracı işletme, sözleşmeye konu olan varlığı ekonomik olarak kullanırken sözleşmeden doğan kira ödeme yükümlülüklerini de finansal borç olarak muhasebeleştirir. Tekdüzen Hesap Planındaki klasik işleyişe göre finansal kiralama işleminde: Finansal kiralamaya konu varlık, kira ödemelerinin bugünkü değeri üzerinden ilgili varlık hesabına borç, Finansal kiralama sözleşmesinden kaynaklanan kısa vadeli toplam borç 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabına alacak, Toplam finansal kiralama borcu ile varlığın bugünkü değeri arasındaki finansman maliyeti ise 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) Hesabına borç kaydedilir. Dolayısıyla 301 ve 302 hesaplar çoğu finansal kiralama işleminde birlikte çalışır. Basit olarak: Finansal kiralama borcunun brüt kısa vadeli tutarı → 301 Bu borcun içinde bulunan henüz giderleşmemiş finansman maliyeti → 302 şeklinde ifade edilebilir. 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı Nedir? Tekdüzen Hesap Planındaki açıklamaya göre: 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı, kiracıların finansal kiralama yapanlara olan ve vadesi bir yılı geçmeyen borçlarının izlendiği hesaptır. Hesabın işleyişine göre: Finansal kiralama sözleşme tutarı 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabına Alacak kaydedilir. Finansal kiralamaya konu varlık, kira ödemelerinin bugünkü değeriyle ilgili varlık hesabına borç kaydedilir. Sözleşme tutarı ile varlığın bugünkü değeri arasındaki fark 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) Hesabına borç kaydedilir. Kira taksiti ödendiğinde 301 hesap borçlandırılır. İlgili döneme ait finansman maliyeti 302 hesaptan çıkarılarak finansman giderine aktarılır. Uzun vadeli finansal kiralama borçlarının bir yıl içinde ödenecek kısmı dönem sonunda 401 hesaptan 301 hesaba aktarılır. Bunlara ait ertelenmiş finansman maliyetlerinin kısa vadeli bölümü de 402 hesaptan 302 hesaba aktarılır. 301 Hesabının Muhasebe Niteliği 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı: Kısa vadeli yabancı kaynaklar grubunda yer alır. Mali borç niteliğindedir. Pasif karakterlidir. Normal olarak alacak bakiyesi verir. Finansal kiralamadan kaynaklanan bir yıl veya daha kısa vadeli borçları izler. Sözleşme borcu doğduğunda alacaklandırılır. Kira taksiti ödendiğinde borçlandırılır. Genellikle 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) Hesabı ile birlikte değerlendirilir. Uzun vadeli karşılığı 401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabıdır. Kiralama sözleşmesi, varlık ve finansal kiralama kuruluşu bazında alt hesaplarda izlenmesi uygundur. Örnek alt hesaplar: 301.01 Makine Finansal Kiralama Borçları 301.02 Taşıt Finansal Kiralama Borçları 301.03 Üretim Ekipmanı Finansal Kiralama Borçları 301.04 İş Makinesi Finansal Kiralama Borçları 301.05 Büro Ekipmanı Finansal Kiralama Borçları 301.09 Diğer Finansal Kiralama Borçları 301 Hesabının İşleyişi Kısa vadeli finansal kiralama sözleşmesi yapıldığında: İlgili varlık hesabı bugünkü değer üzerinden borçlandırılır. 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) Hesabı finansman maliyeti kadar borçlandırılır. 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı toplam sözleşme borcu kadar alacaklandırılır. Kira taksiti ödendiğinde: 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı borçlandırılır. 102 Bankalar Hesabı alacaklandırılır. Döneme ait finansman maliyeti oluştuğunda: 780 Finansman Giderleri Hesabı borçlandırılır. 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) Hesabı alacaklandırılır. 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri Aşağıdaki örneklerde finansal kiralama işleminin KDV boyutu, ana hesap işleyişini daha açık gösterebilmek amacıyla ayrıca ele alınmamıştır. Gerçek uygulamada finansal kiralama faturaları ve KDV oranları işlemin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Örnek 1: Kısa Vadeli Makine Finansal Kiralama Sözleşmesinin İlk Kaydı (A) Makine Sanayi A.Ş., üretimde kullanmak üzere bir makineyi finansal kiralama yoluyla edinmiştir. Finansal kiralama sözleşmesine göre: Toplam kısa vadeli kira ödeme yükümlülüğü: 1.200.000 TL Kira ödemelerinin bugünkü değeri: 1.000.000 TL Ertelenmiş finansman maliyeti: 200.000 TL olarak hesaplanmıştır. Makinenin tamamının kısa vadeli finansal kiralama borcuna konu olduğu varsayılmıştır. Aşağıdaki ilk örnek yevmiye maddesinde finansal kiralama yoluyla aktife alınan varlıkları ayırt edebilmek için 253 Hesap yerine 26’lı hesap grubundaki 265 veya 266 hesaplar kullanılabilir. Hesap takibinde bu ayrımın yapılması mali tablo okuyucuları için önemlidir. HesapBorçAlacak265 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Tesis, Makine ve Cihazlar1.000.000265.01 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Makine1.000.000302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)200.000302.01 Makine Finansal Kiralama Maliyeti200.000301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar1.200.000301.01 Makine Finansal Kiralama Borcu1.200.000Toplam1.200.0001.200.000 Bu kayıtta 301 hesap toplam sözleşme borcunu, 302 hesap ise bu borcun içerisinde bulunan henüz giderleşmemiş finansman maliyetini göstermektedir. Örnek 2: Finansal Kiralama Taksitinin Ödenmesi (A) Makine Sanayi A.Ş., finansal kiralama sözleşmesi kapsamındaki 100.000 TL taksiti banka hesabından ödemiştir. HesapBorçAlacak301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar100.000301.01 Makine Finansal Kiralama Borcu100.000102 Bankalar100.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı100.000Toplam100.000100.000 Bu ödeme sonucunda işletmenin finansal kiralama şirketine olan brüt kısa vadeli borcu 100.000 TL azalmıştır. Örnek 3: Döneme Ait Finansman Maliyetinin Giderleştirilmesi Bir önceki finansal kiralama işleminde 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri Hesabında izlenen tutarın 25.000 TL’lik bölümünün cari döneme ait olduğu belirlenmiştir. HesapBorçAlacak780 Finansman Giderleri25.000780.03 Finansal Kiralama Faiz Giderleri25.000302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)25.000302.01 Makine Finansal Kiralama Maliyeti25.000Toplam25.00025.000 Bu kayıtla finansal kiralama borcunun içinde bulunan finansman maliyetinin ilgili döneme ait kısmı giderleştirilmiştir. Örnek 4: Taşıtın Finansal Kiralama Yoluyla Edinilmesi (B) Lojistik A.Ş., faaliyetlerinde kullanmak üzere bir ticari taşıtı finansal kiralama yoluyla edinmiştir. Sözleşmenin kısa vadeli bölümüne ilişkin: Toplam kira borcu 900.000 TL, Kira ödemelerinin bugünkü değeri 780.000 TL, Ertelenmiş finansman maliyeti 120.000 TL olarak hesaplanmıştır. Bu örnek yevmiye maddesinde 26’lı hesap grubundaki 266 Hesap kullanımı tercih edilmiştir. Uygulamada 260 Haklar hesabın daha sık kullanıldığına rastlanılsa da 260 hesapta aktifleştirilmiş varlıklarla finansal kiralama yoluyla edinilen varlıkları ayırt edebilmek için 266 hesap kodu tercih edilmiştir. HesapBorçAlacak266 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Taşıtlar780.000266.01 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Ticari Taşıt780.000302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)120.000302.02 Taşıt Finansal Kiralama Maliyeti120.000301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar900.000301.02 Taşıt Finansal Kiralama Borcu900.000Toplam900.000900.000 Örnek 5: Uzun Vadeli Finansal Kiralama Borcunun Kısa Vadeli Bölümünün 301 Hesaba Aktarılması (C) Üretim A.Ş.’nin 401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabında uzun vadeli olarak izlediği borçlardan 600.000 TL’lik bölümünün takip eden hesap dönemi içinde ödeneceği belirlenmiştir. Bu bölüm kısa vadeli borçlara aktarılmıştır. HesapBorçAlacak401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar600.000401.01 Uzun Vadeli Makine Finansal Kiralama Borcu600.000301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar600.000301.01 Kısa Vadeli Makine Finansal Kiralama Borcu600.000Toplam600.000600.000 Bu kayıt sonucunda işletmenin toplam finansal kiralama borcu değişmemiş; yalnızca uzun vadeli bölüm kısa vadeli borçlara sınıflandırılmıştır. Örnek 6: Uzun Vadeli Ertelenmiş Finansman Maliyetinin Kısa Vadeli 302 Hesaba Aktarılması Bir önceki örnekte kısa vadeye aktarılan finansal kiralama borcuyla ilişkili 90.000 TL ertelenmiş finansman maliyetinin de gelecek dönem içerisinde giderleşeceği belirlenmiştir. Bu tutar 402 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) Hesabından 302 hesaba aktarılmıştır. HesapBorçAlacak302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)90.000302.01 Kısa Vadeli Finansal Kiralama Maliyeti90.000402 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)90.000402.01 Uzun Vadeli Finansal Kiralama Maliyeti90.000Toplam90.00090.000 301 ve 302 hesapların kısa vadeye birlikte aktarılması, finansal kiralama borcunun brüt ve net tutarlarının doğru gösterilmesi açısından önemlidir. Örnek 7: Finansal Kiralama Taksiti ile Cari Dönem Finansman Maliyetinin Birlikte Kaydedilmesi (A) Sanayi A.Ş.’nin finansal kiralama sözleşmesi kapsamında 150.000 TL kira taksiti ödemesi yapılmıştır. Aynı dönemde 302 hesapta izlenen finansman maliyetinin 30.000 TL’lik kısmı cari döneme ait hale gelmiştir. Taksit ödemesi: HesapBorçAlacak301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar150.000301.01 Finansal Kiralama Borcu150.000102 Bankalar150.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı150.000Toplam150.000150.000 Finansman maliyetinin giderleştirilmesi: HesapBorçAlacak780 Finansman Giderleri30.000780.03 Finansal Kiralama Finansman Gideri30.000302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)30.000302.01 Finansal Kiralama Borçlanma Maliyeti30.000Toplam30.00030.000 Bu iki kayıt birlikte değerlendirildiğinde finansal kiralama taksitinin ödenmesi ile finansman maliyetinin dönem gideri haline gelmesinin farklı muhasebe olayları olduğu görülmektedir. Örnek 8: Finansal Kiralama Borcunun Son Taksitle Kapatılması (B) Teknoloji A.Ş.’nin 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabında kalan 200.000 TL son taksit borcu banka aracılığıyla ödenmiştir. Ödeme sonrasında ilgili kısa vadeli finansal kiralama borcu tamamen kapanmıştır. HesapBorçAlacak301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar200.000301.05 Finansal Kiralama Son Taksit Borcu200.000102 Bankalar200.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı200.000Toplam200.000200.000 Bu kayıt sonucunda 301 hesabın ilgili finansal kiralama sözleşmesine ait bakiyesi sıfırlanmıştır. Finansal kiralama sözleşmesi bitiminde kiralamaya konu varlığın şirket aktifine alınması halinde 26’lı hesap grubundaki fiziki sabit kıymetler ait olduğu 25’li gruptaki uygun olan hesaba alınmalıdır. Örnek: HesapBorçAlacak253 Tesis, Makine ve Cihazlar100.000253.01 Makine100.000265 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Tesis, Makine ve Cihazlar 100.000265.01 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Makine100.000Toplam100.000100.000 Yine finansal kiralama sözleşmesi bitiminde kiralamaya konu varlığın şirket aktifine alınması halinde 268 hesabında takip edilen amortisman tutarı 257 hesaba alınmalıdır. Örnek: HesapBorçAlacak268 Birikmiş Amortismanlar (-)80.000268.01 Birikmiş Amortismanlar (-)80.000257 Birikmiş Amortismanlar (-)80.000257.01 Birikmiş Amortismanlar (-)80.000Toplam80.00080.000 301 Hesabın Temel Muhasebe Akışı 301 hesabın çalışma sistemi üç temel aşamada özetlenebilir. 1. Finansal Kiralama Borcunun İlk Kaydı Örneğin toplam sözleşme borcu 1.200.000 TL, bugünkü değer 1.000.000 TL olsun: HesapBorçAlacak265 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Tesis, Makine ve Cihazlar1.000.000265.01 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Makine1.000.000302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)200.000302.01 Ertelenmiş Finansman Maliyeti200.000301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar1.200.000301.01 Finansal Kiralama Borcu1.200.000Toplam1.200.0001.200.000 2. Finansman Maliyetinin Giderleştirilmesi HesapBorçAlacak780 Finansman Giderleri20.000780.03 Finansal Kiralama Finansman Gideri20.000302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)20.000302.01 Ertelenmiş Finansman Maliyeti20.000Toplam20.00020.000 3. Finansal Kiralama Taksitinin Ödenmesi HesapBorçAlacak301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar100.000301.01 Finansal Kiralama Borcu100.000102 Bankalar100.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı100.000Toplam100.000100.000 Bu nedenle temel sistem: Varlık + 302 → 301 daha sonra: 301 → Banka ve dönemler itibarıyla: 780 → 302 şeklinde özetlenebilir. 301 ile 302 Hesapların Birlikte Çalışması 301 ve 302 hesaplar finansal kiralama borcunun farklı unsurlarını gösterir. Örneğin: 301 Finansal Kiralama Borcu: 1.200.000 TL 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyeti: (200.000 TL) Net finansal kiralama borcu: 1.200.000 – 200.000 = 1.000.000 TL olur. Bu tutar, örneğin başlangıç tarihinde finansal kiralama yoluyla edinilen varlığın bugünkü değerine eşit olabilir. AçıklamaTutar301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar1.200.000302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)(200.000)Net finansal kiralama borcu1.000.000 Dolayısıyla 301 hesabın tek başına değerlendirilmesi finansal kiralama borcunun ekonomik tutarını tam olarak göstermeyebilir. 301 ile 401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Arasındaki Fark 301 ve 401 hesapların temel farkı vadedir. Ölçüt301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar401 Finansal Kiralama İşlemlerinden BorçlarVadeBir yıl veya daha kısaBir yıldan uzunHesap grubuKısa vadeli yabancı kaynakUzun vadeli yabancı kaynakHesap karakteriPasifPasifNormal bakiyeAlacakAlacakVade kısalıncaHesapta kalır301’e aktarılır Basit ifadeyle: Bir yıl içinde ödenecek finansal kiralama borcu → 301 Bir yıldan sonra ödenecek finansal kiralama borcu → 401 şeklinde sınıflandırılır. 302 ile 402 Hesaplar Arasındaki Fark 301–401 ayrımına paralel olarak ertelenmiş finansman maliyetleri de kısa ve uzun vadeli olarak ayrılır. Ölçüt302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)402 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)DönemKısa vadeliUzun vadeliİlgili borç301401Hesap niteliğiDüzenleyici hesapDüzenleyici hesapFinansman maliyeti giderleşinceAlacakKısa vadeye gelince 302’ye aktarılır Bu nedenle dönem sonlarında: 401 → 301 aktarımı yapılırken buna ilişkin: 402 → 302 aktarımı da birlikte değerlendirilmelidir. 301 Finansal Kiralama Borcu ile 300 Banka Kredileri Arasındaki Fark 301 ve 300 hesapların ikisi de mali borç niteliğinde olmakla birlikte borcun kaynağı farklıdır. Ölçüt300 Banka Kredileri301 Finansal Kiralama İşlemlerinden BorçlarBorcun kaynağıBanka/finans kuruluşundan krediFinansal kiralama sözleşmesiEkonomik işlemNakit finansmanVarlığın finansal kiralama ile edinilmesiDüzenleyici finansman hesabıGenellikle ayrı kredi yapısı302 ile birlikteNormal bakiyeAlacakAlacakÖdemeAnapara geri ödemesiFinansal kiralama taksiti Örneğin işletmenin bankadan 1.000.000 TL kredi alması: 300 Banka Kredileri hesabını doğurur. Makineyi finansal kiralama yoluyla edinmesi ise: 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar hesabını doğurabilir. Finansal Kiralama ile Normal Kiralama Arasındaki Muhasebe Mantığı Finansal kiralama işlemi, sıradan bir dönemsel kira giderinden farklıdır. Klasik Tekdüzen Hesap Planı yaklaşımında finansal kiralamaya konu kıymet: ilgili duran varlık hesabında muhasebeleştirilir. Buna karşılık finansal kiralama kuruluşuna olan borç: 301 veya 401 hesabında izlenir. Finansman maliyeti ise: 302 veya 402 hesaplarında ertelenmiş olarak takip edilir. Bu nedenle finansal kiralama ödemesinin tamamının doğrudan: 770 Kira Giderleri gibi bir gider hesabına kaydedilmesi finansal kiralama işleminin bu hesap planındaki mantığıyla uyumlu değildir. Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Makine Hangi Hesapta İzlenir? Üretimde kullanılacak bir makine finansal kiralama yoluyla edinilmişse ilgili şartlarda: 265 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Tesis, Makine ve Cihazlar (Tekdüzen Hesap Planı’ndaki açıklamaya göre 253 Tesis, Makine ve Cihazlar hesabında da takip edilebilir ancak finansal kiralama yoluyla edinilen varlıkları ayırt etmek için 26’lı boş hesapların kullanılması tavsiye edilir.) hesabında izlenebilir. Örneğin: Bugünkü değer: 3.000.000 TL Toplam finansal kiralama borcu: 3.600.000 TL Finansman maliyeti: 600.000 TL ise kısa vadeli olduğu varsayımıyla temel kayıt: 253 → 3.000.000 TL 302 → 600.000 TL 301 → 3.600.000 TL şeklinde olabilir. Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Taşıt Hangi Hesapta İzlenir? Taşıt niteliğindeki finansal kiralama konusu varlık: 266 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Taşıtlar (Tekdüzen Hesap Planı ve Muhasebe Uygulama Genel Tebliği açıklamalarına göre 254 Taşıtlar hesabında da takip edilebilir ancak finansal kiralama yoluyla edinilen varlıkları ayırt etmek için 26’lı boş hesapların kullanılması tavsiye edilir.) hesabında takip edilebilir. Finansal kiralama borcunun kısa vadeli kısmı: 301 uzun vadeli kısmı: 401 hesabında izlenir. Taşıtın türüne bağlı KDV, amortisman ve vergi sınırlamaları ayrıca değerlendirilmelidir. Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Varlığa Amortisman Ayrılır mı? Finansal kiralama yoluyla edinilip ilgili maddi duran varlık hesabında aktifleştirilen kıymetlerde amortisman uygulaması gündeme gelir. Örneğin finansal kiralama yoluyla edinilen üretim makinesi: 265 Finansal Kiralama Yoluyla Edinilen Tesis, Makine ve Cihazlar (veya 253 Tesis, Makine ve Cihazlar) hesabında izlenirken buna ait birikmiş amortisman: 268 Birikmiş Amortismanlar (-) (Sabit kıymet 253 hesapta takip edilmişse birikmiş amortisman için 257 Birikmiş Amortismanlar (-)) hesabında takip edilebilir. Amortisman uygulamasının süresi ve vergisel esasları yürürlükteki mevzuata ve işlemin şartlarına göre ayrıca belirlenmelidir. 301 Hesapta KDV İzlenir mi? 301 hesabın ana işlevi finansal kiralama sözleşmesinden doğan kısa vadeli borçların izlenmesidir. Finansal kiralama işlemlerinde KDV uygulaması: Kiralanan varlığın türüne, Finansal kiralama sözleşmesine, Fatura dönemlerine, Yürürlükteki KDV oranlarına göre ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle bu yazıdaki temel 301/302 örneklerinde KDV hesaplaması özellikle sadeleştirilmiştir. Gerçek yevmiye kaydında finansal kiralama şirketinin faturası ve işlemin güncel KDV hükümleri ayrıca dikkate alınmalıdır. 301 Hesaptaki Taksit Ödemesinin Tamamı Finansman Gideri midir? Hayır. Bu önemli bir ayrımdır. Örneğin 150.000 TL finansal kiralama taksiti ödendiğinde: 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar borç 102 Bankalar alacak kaydıyla borç azaltılır. Finansman maliyeti ise taksit ödemesinden ayrı şekilde ilgili döneme isabet eden tutar kadar: 780 Finansman Giderleri borç 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri alacak olarak giderleştirilir. Dolayısıyla 301 hesaptaki borç ile 780 Finansman Giderleri aynı tutar veya aynı kavram değildir. Ertelenmiş Finansman Maliyeti Nedir? Finansal kiralama sözleşmesinde gelecekte yapılacak kira ödemelerinin toplamı ile bu ödemelerin bugünkü değeri arasında fark bulunabilir. Örneğin: Toplam kira ödemeleri: 1.500.000 TL Bugünkü değer: 1.200.000 TL Aradaki fark: 1.500.000 – 1.200.000 = 300.000 TL Bu 300.000 TL, finansal kiralama işlemine ilişkin gelecekte dönemlere dağıtılacak finansman maliyetini temsil eder. Bu tutar kısa vadeli bölüm için 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) hesabında izlenebilir. Finansal Kiralama Borcunun Net Tutarı Nasıl Hesaplanır? Örneğin: 301 Finansal Kiralama Borcu: 2.000.000 TL 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyeti: 300.000 TL Net borç: 2.000.000 – 300.000 = 1.700.000 TL olarak hesaplanır. Bu nedenle 301 ve 302 hesaplarının dönem sonlarında birlikte kontrol edilmesi gerekir. Uzun Vadeli Finansal Kiralama Borçlarında Dönem Sonu İşlemi Bir finansal kiralama sözleşmesinin toplam vadesi örneğin dört yıl olabilir. Bu durumda: Bir yıldan sonraki borçlar → 401 Bir yıl içinde ödenecek borçlar → 301 hesabında izlenir. Dönem sonunda takip eden yılda ödenecek taksitler 401 hesaptan 301 hesaba aktarılır. Aynı şekilde bu taksitlere ilişkin henüz giderleşmemiş finansman maliyetleri: 402 → 302 şeklinde kısa vadeye aktarılır. Bu işlem yeni bir borç yaratmaz. Sadece finansal kiralama borcunun bilanço vadesini doğru gösterir. Finansal Kiralama Borcu Erken Kapatılırsa Ne Yapılır? Finansal kiralama sözleşmesi vadesinden önce kapatılabilir. Bu durumda: 301 borç bakiyesi, 302 ertelenmiş finansman maliyeti, Finansal kiralama şirketine yapılacak gerçek ödeme, Varsa erken kapama farkı birlikte değerlendirilmelidir. Kalan 302 tutarının tamamının otomatik olarak finansman giderine aktarılması doğru olmayabilir. Sözleşme şartları ve kesin kapama hesabı dikkate alınarak gerekli düzeltme kayıtları yapılmalıdır. 301 Hesapta Alt Hesap Kullanımı 301 hesabın finansal kiralama şirketi, sözleşme ve varlık bazında izlenmesi yararlıdır. Örnek: 301.01 A Finansal Kiralama A.Ş. 301.01.001 CNC Makinesi Sözleşmesi 301.01.002 Paketleme Makinesi Sözleşmesi 301.02 B Finansal Kiralama A.Ş. 301.02.001 Ticari Taşıt Sözleşmesi 301.03 İş Makinesi Finansal Kiralama Borçları 301.04 Büro Ekipmanı Finansal Kiralama Borçları Bu şekilde her sözleşme için: Sözleşme başlangıç tarihi, Toplam kira ödemesi, Bugünkü değer, Ertelenmiş finansman maliyeti, 301 borç bakiyesi, 302 kalan bakiye, Ödenen taksitler, Kalan taksitler, Son ödeme tarihi ayrı ayrı takip edilebilir. Finansal Kiralama Ödeme Planının Muhasebe Kayıtlarıyla Kontrolü Örneğin ödeme planı: DönemTaksitFinansman MaliyetiNet Borç Azalışı1. Dönem200.00040.000160.0002. Dönem200.00032.000168.0003. Dönem200.00024.000176.0004. Dönem200.00016.000184.0005. Dönem200.0008.000192.000Toplam1.000.000120.000880.000 şeklinde olabilir. Tekdüzen Hesap Planındaki brüt borç yaklaşımında: Taksit ödemesi 301 hesabı azaltır. Döneme ait finansman maliyeti 302 hesaptan 780 hesaba aktarılır. Bu nedenle finansal kiralama ödeme planındaki: Brüt taksit, Finansman maliyeti, Kalan brüt borç, Kalan ertelenmiş maliyet ayrı ayrı muhasebe kayıtlarıyla mutabık olmalıdır. 301 Hesabın Dönem Sonu Kontrolü 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı dönem sonunda ayrıntılı olarak kontrol edilmelidir. Her sözleşme için şu sorular cevaplandırılmalıdır: Finansal kiralama kuruluşu kimdir? Sözleşme numarası nedir? Kalan toplam taksit borcu ne kadardır? 301 bakiyesi ödeme planıyla uyumlu mudur? Bir yıl içinde ödenecek tutarlar doğru sınıflandırılmış mıdır? 401 hesaptan 301 hesaba aktarılması gereken taksit var mıdır? 302 hesaptaki ertelenmiş finansman maliyeti doğru mudur? 402 hesaptan 302 hesaba aktarılması gereken bölüm var mıdır? Cari döneme ait finansman maliyeti giderleştirilmiş midir? Ödenmiş fakat 301 hesaptan düşülmemiş taksit var mıdır? Finansal kiralamaya konu varlık ilgili duran varlık hesabında kayıtlı mıdır? Amortisman kayıtları yapılmış mıdır? Finansal kiralama şirketiyle mutabakat yapılmış mıdır? 301 Hesap ile Finansal Kiralama Şirketi Mutabakatı 301 hesabın bakiyesi finansal kiralama şirketinden alınan: Sözleşme, Taksit ödeme planı, Cari hesap ekstresi, Taksit faturaları, Borç bakiye yazısı ile karşılaştırılmalıdır. Örneğin: Muhasebedeki 301 bakiyesi: 900.000 TL Finansal kiralama şirketi ödeme planındaki kısa vadeli brüt borç: 850.000 TL ise 50.000 TL farkın nedeni araştırılmalıdır. Fark: Ödenmiş fakat muhasebeleştirilmemiş taksit, Yanlış vade sınıflandırması, Kapatılmamış sözleşme, Yanlış finansman maliyeti kaydı gibi nedenlerden kaynaklanabilir. 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı Kullanılırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 301 hesap finansal kiralama yapan kuruluşlara olan bir yıl veya daha kısa vadeli borçları izler. Hesap pasif karakterlidir. Normal olarak alacak bakiyesi verir. Finansal kiralama sözleşme borcu oluştuğunda 301 hesap alacaklandırılır. Taksit ödendiğinde 301 hesap borçlandırılır. Finansal kiralamaya konu varlık kira ödemelerinin bugünkü değeriyle ilgili varlık hesabına alınır. Sözleşme borcu ile bugünkü değer arasındaki fark 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) Hesabında izlenir. 301 ve 302 hesaplar birlikte değerlendirilmelidir. 301 brüt kısa vadeli finansal kiralama borcunu gösterir. 302 henüz giderleşmemiş kısa vadeli finansman maliyetini düzenler. Döneme ait finansman maliyeti 302 hesaptan çıkarılarak ilgili finansman gideri hesabına aktarılır. 301 ile 300 Banka Kredileri birbirine karıştırılmamalıdır. 300 banka kredilerini, 301 finansal kiralama borçlarını izler. 301 ile 401 arasındaki temel fark vadedir. Bir yıldan uzun finansal kiralama borçları 401 hesapta izlenir. 401 hesaptaki gelecek yıl taksitleri dönem sonunda 301 hesaba aktarılmalıdır. Uzun vadeli ertelenmiş finansman maliyetlerinin kısa vadeli bölümü 402’den 302 hesaba aktarılmalıdır. Finansal kiralama taksitinin tamamı finansman gideri değildir. Taksit ödemesi ile finansman maliyetinin giderleştirilmesi farklı muhasebe işlemleridir. Finansal kiralama yoluyla edinilen varlık uygun duran varlık hesabında izlenmelidir. İlgili varlığın amortisman işlemleri ayrıca yapılmalıdır. Finansal kiralama KDV’si işlemin niteliği ve faturalama esaslarına göre ayrıca değerlendirilmelidir. Her finansal kiralama sözleşmesi için ayrı alt hesap açılması yararlıdır. 301 hesap ödeme planlarıyla dönemsel olarak mutabık hale getirilmelidir. Sözleşmenin erken kapatılması halinde 301 ve 302 bakiyeleri birlikte değerlendirilmelidir. Sık Sorulan Sorular 1. 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı ne için kullanılır? Kiracı işletmenin finansal kiralama yapan kuruluşlara olan ve vadesi bir yılı geçmeyen borçlarının izlenmesinde kullanılır. 2. 301 hesap aktif mi pasif mi çalışır? 301 hesap pasif karakterlidir ve normal olarak alacak bakiyesi verir. 3. Finansal kiralama sözleşmesi ilk kayda alınırken 301 hesap nasıl çalışır? Toplam kısa vadeli finansal kiralama sözleşme borcu 301 hesaba alacak kaydedilir. 4. Finansal kiralamaya konu varlık hangi değerle kaydedilir? Verdiğiniz Tekdüzen Hesap Planı açıklamasındaki işleyişe göre ilgili varlık, kira ödemelerinin bugünkü değeriyle varlık hesabına borç kaydedilir. 5. 302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri neden kullanılır? Toplam finansal kiralama sözleşme tutarı ile kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki henüz giderleşmemiş finansman maliyetini izlemek için kullanılır. 6. Finansal kiralama taksiti ödendiğinde hangi kayıt yapılır? 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabı borçlandırılır ve 102 Bankalar Hesabı alacaklandırılır. 7. 301 ile 401 hesap arasındaki fark nedir? 301 bir yıl veya daha kısa vadeli, 401 ise bir yıldan uzun vadeli finansal kiralama borçlarını izler. 8. 301 ile 300 Banka Kredileri arasındaki fark nedir? 300 banka veya finans kuruluşundan alınan kısa vadeli kredileri, 301 ise finansal kiralama sözleşmesinden kaynaklanan kısa vadeli borçları izler. 9. Finansal kiralama taksitinin tamamı 780 Finansman Giderleri Hesabına mı yazılır? Hayır. Taksit ödemesi 301 hesabı azaltır. Finansman maliyetinin ilgili döneme ait kısmı ise 302 hesaptan 780 Finansman Giderleri Hesabına aktarılır. 10. Uzun vadeli finansal kiralama borcunun gelecek yıl ödenecek kısmı ne yapılır? 401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabından 301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar Hesabına aktarılır. 11. 402 hesaptaki finansman maliyetinin gelecek yıl bölümüne ne yapılır? Kısa vadeli hale gelen bölüm 402 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-) Hesabından 302 hesabına aktarılır. 12. 301 hesap dönem sonunda nasıl kontrol edilmelidir? Finansal kiralama sözleşmeleri, ödeme planları, 301 ve 302 hesap bakiyeleri, 401 ve 402 hesaplardan yapılması gereken kısa vadeli aktarımlar, ödenen taksitler ve finansal kiralama şirketi ekstreleriyle