294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı, çeşitli nedenlerle işletmenin normal faaliyetlerinde kullanılma veya olağan şekilde satış olanaklarını kaybeden stoklar ile maddi duran varlıkların, işletmeden çıkarılıncaya kadar ayrı olarak izlendiği aktif karakterli bir hesaptır. İşletmenin sahip olduğu bir stok veya maddi duran varlık zaman içerisinde: Fiziksel olarak hasar görebilir, Teknolojik açıdan eskiyebilir, Üretim programından çıkarılabilir, Kullanım amacını kaybedebilir, Model değişikliği nedeniyle atıl hale gelebilir, Normal satış imkanını yitirebilir, Yangın, su baskını veya başka nedenlerle kullanılamaz duruma gelebilir, İşletmenin faaliyet konusu değiştiği için ihtiyaç dışı kalabilir. Bu tür kıymetlerin normal stok veya maddi duran varlık hesaplarında tutulmaya devam edilmesi, işletmenin kullanılabilir stok ve duran varlıklarının olduğundan yüksek görünmesine neden olabilir. Tekdüzen Hesap Planında bu tür varlıkların ayrı biçimde izlenmesi amacıyla 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı öngörülmüştür. Tanımdaki niteliğe dönüşen varlıklar öncelikle bulundukları hesaplardan çıkarılarak 294 hesaba alınır. Daha sonra söz konusu varlıklar satıldığında, hurda olarak değerlendirildiğinde, devredildiğinde, imha edildiğinde veya başka şekilde işletmeden çıkarıldığında 294 hesap kapatılır. 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı Nedir? Tekdüzen Hesap Planındaki açıklamaya göre: 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı; çeşitli nedenlerle işletmede kullanılma ve satış olanaklarını yitiren stoklar ve duran varlıkların izlendiği hesaptır. Hesabın işleyişi: Tanımdaki niteliğe dönüşen varlıklar bulundukları varlık hesaplarından çıkarılır. Söz konusu kıymetler 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına borç kaydedilir. Varlığın daha önce izlendiği stok veya maddi duran varlık hesabı alacaklandırılır. Maddi duran varlığın birikmiş amortismanı bulunuyorsa transfer sırasında bu tutar da dikkate alınır. Varlık işletmeden çıkarıldığında 294 hesap alacaklandırılarak kapatılır. Elden çıkarma sonucunda oluşabilecek satış bedeli, KDV, kâr veya zarar işlemin niteliğine göre ayrıca muhasebeleştirilir. 294 Hesabının Muhasebe Niteliği 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı: Duran varlıklar grubunda yer alır. Diğer duran varlık niteliğindedir. Aktif karakterlidir. Normal olarak borç bakiyesi verir. Kullanılma veya normal satış imkanını kaybeden stokları izler. Kullanım dışı kalan maddi duran varlıkları izler. İşletmeden çıkarılması beklenen kıymetlerin diğer aktiflerden ayrıştırılmasını sağlar. Geçici nitelikte bir takip hesabıdır. Elden çıkarma gerçekleştiğinde alacaklandırılarak kapatılır. Stok ve maddi duran varlıklar için ayrı alt hesaplar açılması uygundur. Maddi duran varlıkların 294 hesaba aktarılmasında birikmiş amortismanların da dikkate alınması gerekir. Örnek alt hesaplar: 294.01 Elden Çıkarılacak Hammaddeler 294.02 Elden Çıkarılacak Ticari Mallar 294.03 Elden Çıkarılacak Diğer Stoklar 294.04 Elden Çıkarılacak Makineler 294.05 Elden Çıkarılacak Taşıtlar 294.06 Elden Çıkarılacak Demirbaşlar 294.07 Hurda Niteliğine Dönüşen Varlıklar 294.08 Diğer Elden Çıkarılacak Varlıklar 294 Hesabının İşleyişi Bir stok kullanılma veya olağan satış imkanını kaybettiğinde: 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı borçlandırılır. İlgili: 150 İlk Madde ve Malzeme, 153 Ticari Mallar, 157 Diğer Stoklar veya uygun stok hesabı alacaklandırılır. Bir maddi duran varlığın kullanımına son verilerek elden çıkarılmasına karar verildiğinde ise varlığın maliyet bedeli ile birikmiş amortismanı birlikte değerlendirilir. Örneğin: Makine maliyeti: 1.000.000 TL Birikmiş amortisman: 700.000 TL Net defter değeri: 300.000 TL olduğunda, 294 hesapta izlenecek tutar örnek olarak net defter değeri üzerinden 300.000 TL olarak ele alınabilir. Varlık daha sonra elden çıkarıldığında: 294 hesap alacaklandırılarak kapatılır. Elden çıkarma sonucunda oluşan gelir veya zarar ayrıca ilgili hesaplara kaydedilir. 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri Örnek 1: Kullanım İmkânını Kaybeden Hammaddenin 294 Hesaba Aktarılması (A) Plastik Üretim A.Ş.’nin 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabında 600.000 TL maliyet bedeliyle izlenen özel kimyasal hammaddesi bulunmaktadır. Üretim teknolojisinin değiştirilmesi sonucunda söz konusu hammaddenin artık işletmenin üretim sürecinde kullanılamayacağı belirlenmiştir. Malzemenin normal hammadde olarak değerlendirilme imkânı da kalmamıştır. Hammadde elden çıkarılıncaya kadar 294 hesaba aktarılmıştır. HesapBorçAlacak294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar600.000294.01 Elden Çıkarılacak Hammaddeler600.000150 İlk Madde ve Malzeme600.000150.01 Özel Kimyasal Hammadde600.000Toplam600.000600.000 Bu işlemle varlığın fiziki olarak işletmeden çıkışı gerçekleşmemiş, yalnızca normal stoklardan ayrılarak elden çıkarılacak varlık statüsünde izlenmeye başlanmıştır. Örnek 2: Normal Satış İmkânını Kaybeden Ticari Malların 294 Hesaba Aktarılması (B) Elektronik Ticaret A.Ş.’nin 153 Ticari Mallar Hesabında 800.000 TL maliyet bedeliyle izlenen eski model elektronik ürünleri bulunmaktadır. Üretici firmanın ürünü tamamen piyasadan kaldırması, teknik desteğin sona ermesi ve yeni modellerin devreye girmesi nedeniyle ürünlerin normal satış imkânının önemli ölçüde ortadan kalktığı belirlenmiştir. Ürünlerin elden çıkarılması planlandığından 294 hesaba aktarılmıştır. HesapBorçAlacak294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar800.000294.02 Elden Çıkarılacak Ticari Mallar800.000153 Ticari Mallar800.000153.01 Eski Model Elektronik Ürünler800.000Toplam800.000800.000 294 hesaba aktarım, söz konusu stokların satıldığı veya gider yazıldığı anlamına gelmez. Varlıklar işletmenin aktifinde bulunmaya devam etmektedir. Örnek 3: Kullanım Dışı Kalan Üretim Makinesinin 294 Hesaba Aktarılması (C) Makine Sanayi A.Ş.’nin yeni üretim teknolojisine geçmesi nedeniyle eski üretim makinesinin kullanımına tamamen son verilmiştir. Makinenin: Maliyet bedeli 2.000.000 TL, Birikmiş amortismanı 1.400.000 TL, Net defter değeri 600.000 TL’dir. Makinenin işletmede yeniden kullanılmayacağına ve elden çıkarılacağına karar verilmiştir. HesapBorçAlacak257 Birikmiş Amortismanlar (-)1.400.000257.03 Üretim Makinesi Birikmiş Amortismanı1.400.000294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar600.000294.04 Elden Çıkarılacak Üretim Makinesi600.000253 Tesis, Makine ve Cihazlar2.000.000253.01 Üretim Makinesi2.000.000Toplam2.000.0002.000.000 Bu kayıt sonucunda makine 253 ve 257 hesaplardan çıkarılmış, net defter değeri olan 600.000 TL üzerinden 294 hesapta izlenmeye başlanmıştır. Örnek 4: Kullanım Dışı Kalan Taşıtın 294 Hesaba Aktarılması (A) Lojistik A.Ş.’nin faaliyetlerinde kullandığı bir kamyon ciddi mekanik sorunlar nedeniyle artık işletme faaliyetlerinde kullanılmamaktadır. Kamyonun: Maliyet bedeli 1.500.000 TL, Birikmiş amortismanı 1.200.000 TL, Net defter değeri 300.000 TL’dir. İşletme aracı elden çıkarma kararı almıştır. HesapBorçAlacak257 Birikmiş Amortismanlar (-)1.200.000257.04 Taşıt Birikmiş Amortismanı1.200.000294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar300.000294.05 Elden Çıkarılacak Taşıt300.000254 Taşıtlar1.500.000254.01 Kamyon1.500.000Toplam1.500.0001.500.000 Bu kayıt yalnızca sınıflandırma aşamasıdır. Taşıt henüz satılmamış veya hurdaya çıkarılmamıştır. Örnek 5: Kullanım Dışı Makinenin Satılarak 294 Hesabın Kapatılması Örnek 3’te 294 hesapta 600.000 TL net defter değeriyle izlenen makinenin KDV hariç 750.000 TL bedelle satıldığı varsayılmıştır. Örnekte satış işleminin yüzde 20 KDV’ye tabi olduğu kabul edilmiştir. KDV: 750.000 × %20 = 150.000 TL Toplam tahsilat: 900.000 TL Satış kârı: 750.000 – 600.000 = 150.000 TL HesapBorçAlacak102 Bankalar900.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı900.000294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar600.000294.04 Elden Çıkarılacak Üretim Makinesi600.000391 Hesaplanan KDV150.000391.01 Hesaplanan KDV150.000679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar150.000679.01 Elden Çıkarılan Makine Satış Kârı150.000Toplam900.000900.000 Bu kayıtla 294 hesapta bulunan makine tamamen kayıtlardan çıkarılmıştır. İşlemin KDV oranı ve vergisel sonuçları somut satışın niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Örnek 6: Elden Çıkarılacak Taşıtın Zararına Satılması Örnek 4’te 294 hesapta 300.000 TL net defter değeriyle izlenen taşıtın KDV hariç 250.000 TL bedelle satıldığı varsayılmıştır. Örnekte işlemin yüzde 20 KDV’ye tabi olduğu kabul edilmiştir. KDV: 250.000 × %20 = 50.000 TL Toplam tahsilat: 300.000 TL Satış zararı: 300.000 – 250.000 = 50.000 TL HesapBorçAlacak102 Bankalar300.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı300.000689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar50.000689.01 Elden Çıkarılan Taşıt Satış Zararı50.000294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar300.000294.05 Elden Çıkarılacak Taşıt300.000391 Hesaplanan KDV50.000391.01 Hesaplanan KDV50.000Toplam350.000350.000 Taşıtın 294 hesapta bulunan net değeri tamamen kapatılmış ve satış bedeli ile net defter değeri arasındaki fark zarar olarak muhasebeleştirilmiştir. Örnek 7: Elden Çıkarılacak Ticari Malların Hurda Bedeliyle Satılması (B) Elektronik Ticaret A.Ş.’nin 294 hesapta 800.000 TL maliyet değeriyle izlediği eski elektronik ürünlerin, kullanılabilir ticari mal niteliğini kaybetmesi nedeniyle topluca elden çıkarılmasına karar verilmiştir. Ürünlerin hurda olarak KDV hariç 200.000 TL bedelle satıldığı varsayılmıştır. Örnekte satışın yüzde 20 KDV’ye tabi olduğu kabul edilmiştir. KDV: 200.000 × %20 = 40.000 TL Toplam tahsilat: 240.000 TL 294 hesap değeri ile satış bedeli arasındaki fark: 800.000 – 200.000 = 600.000 TL HesapBorçAlacak102 Bankalar240.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı240.000689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar600.000689.02 Elden Çıkarılan Stok Zararı600.000294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar800.000294.02 Elden Çıkarılacak Ticari Mallar800.000391 Hesaplanan KDV40.000391.01 Hesaplanan KDV40.000Toplam840.000840.000 Hurda satışlarında uygulanacak KDV, istisna, tevkifat ve diğer vergisel hükümler satılan kıymetin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Örnek 8: Ekonomik Değeri Tamamen Ortadan Kalkan Stokların Kayıtlardan Çıkarılması (C) Kimya Sanayi A.Ş.’nin 294 hesapta 350.000 TL tutarında kullanım dışı kimyasal madde stoku bulunmaktadır. Teknik inceleme sonucunda malzemenin: Kullanılmasının mümkün olmadığı, Satış veya hurda değerinin bulunmadığı, Güvenlik gerekçesiyle mevzuata uygun biçimde imha edilmesi gerektiği belirlenmiştir. Gerekli imha ve belgelendirme şartlarının yerine getirildiği varsayılarak 294 hesap kapatılmıştır. HesapBorçAlacak689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar350.000689.03 İmha Edilen Stok Zararı350.000294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar350.000294.01 İmha Edilecek Kimyasal Maddeler350.000Toplam350.000350.000 İmha edilen malların vergi matrahında gider olarak kabulü, KDV düzeltmesi ve belgelendirme şartları somut olay ve yürürlükteki vergi mevzuatı kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir. 294 Hesabın Temel Muhasebe Akışı 294 hesabın çalışma mantığı iki aşamada özetlenebilir. 1. Kullanım veya Satış İmkânını Kaybeden Varlığın 294 Hesaba Aktarılması Bir stok için: HesapBorçAlacak294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar500.000294.01 Elden Çıkarılacak Stoklar500.000153 Ticari Mallar500.000153.01 Ticari Mallar500.000Toplam500.000500.000 Bir maddi duran varlık için: HesapBorçAlacak257 Birikmiş Amortismanlar (-)700.000257.03 Birikmiş Amortisman700.000294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar300.000294.04 Elden Çıkarılacak Makine300.000253 Tesis, Makine ve Cihazlar1.000.000253.01 Makine1.000.000Toplam1.000.0001.000.000 2. Varlık Elden Çıkarıldığında 294 hesap: alacaklandırılarak kapatılır. Karşılığında işlemin niteliğine göre: 100 Kasa, 102 Bankalar, 120 Alıcılar, 391 Hesaplanan KDV, kâr veya zarar hesapları kullanılabilir. 294 Hesap Hangi Durumlarda Kullanılabilir? Tekdüzen Hesap Planındaki tanım dikkate alındığında aşağıdaki durumlar 294 hesap kapsamında değerlendirilebilir: Kullanım dışı kalan hammaddeler, Normal satış olanağını kaybeden ticari mallar, Teknolojik olarak eskiyen stoklar, İşletme faaliyetinde artık kullanılmayacak makineler, Kullanım dışı taşıtlar, Atıl hale gelen demirbaşlar, Hurda olarak elden çıkarılması planlanan varlıklar, Hasarlı ve normal kullanımını kaybeden stoklar, Kullanım dışı kalan yedek parçalar, İmha veya tasfiye edilmesi planlanan kıymetler. Ancak her eski, yavaş hareket eden veya geçici olarak kullanılmayan kıymetin otomatik olarak 294 hesaba aktarılması doğru değildir. Varlığın gerçekten normal kullanım veya satış imkanını kaybetmiş olması önemlidir. 294 Hesap ile 157 Diğer Stoklar Arasındaki Fark 157 Diğer Stoklar ile 294 hesap özellikle hurda ve artık niteliğindeki kıymetlerde birbirine karıştırılabilir. Ölçüt157 Diğer Stoklar294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve MDVHesap grubuDönen varlıkDuran varlıkTemel nitelikDiğer stoklarElden çıkarılacak varlıklarKullanım/satış imkânıStok niteliği devam ederNormal kullanım/satış imkânı kaybolmuşturAmaçStok takibiElden çıkarma sürecini izlemekNormal bakiyeBorçBorç Bir üretim sürecinden çıkan ve ekonomik değeri bulunan hurda 157 hesapta izlenebilirken, işletmenin aktifinden çıkarılmasına karar verilen ve normal kullanım imkânını kaybetmiş varlıkların 294 hesapta izlenmesi gündeme gelebilir. 294 Hesap ile 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Arasındaki Fark 294 hesap ile 158 hesap aynı amaçla kullanılmaz. Ölçüt158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve MDVAmaçStoktaki değer kaybını göstermekElden çıkarılacak varlığı ayrı izlemekHesap karakteriEksi aktifAktifNormal bakiyeAlacakBorçStok işletmede kullanılacak mı?KullanılabilirNormal kullanım imkânı kaybolmuş olabilirElden çıkarma amacıZorunlu değilTemel amaçlardan biri Bir stok değer kaybetmiş ancak hâlâ işletmenin normal faaliyetinde kullanılacaksa 294 hesaba aktarılması gerekmeyebilir. 294 Hesap ile 293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar Arasındaki Fark 293 ve 294 hesap da diğer duran varlıklar grubunda bulunmasına rağmen amaçları tamamen farklıdır. Ölçüt293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve MDVVarlığın kullanım imkânıDevam ediyorKaybedilmiş olabilirSorunKullanım süresi uzunKullanım/satış imkânı kaybıAmaçGelecek yıllarda kullanmakElden çıkarmakÖrnekİki yıl sonra kullanılacak hammaddeArtık kullanılmayacak hammaddeHesap karakteriAktifAktif Basit ifadeyle: 293 = Daha sonra kullanacağız. 294 = Artık kullanmayacağız, elden çıkaracağız. 294 Hesap ile Maddi Duran Varlık Hesapları Arasındaki İlişki Bir makine, taşıt veya demirbaş işletme faaliyetlerinde kullanıldığı sürece ilgili maddi duran varlık hesabında izlenir. Örneğin: Makine → 253 Taşıt → 254 Demirbaş → 255 Ancak işletme söz konusu varlığın kullanımını tamamen bırakmış ve elden çıkarma kararı almışsa 294 hesaba aktarılması gündeme gelebilir. Bu aktarımda varlığın: Maliyet bedeli, Birikmiş amortismanı, Net defter değeri birlikte dikkate alınmalıdır. Maddi Duran Varlık 294 Hesaba Hangi Değerle Aktarılır? Örnek olarak: Makine maliyeti: 2.000.000 TL Birikmiş amortisman: 1.500.000 TL Net defter değeri: 2.000.000 – 1.500.000 = 500.000 TL Makine 294 hesaba aktarılırken: 253 hesap 2.000.000 TL alacak, 257 hesap 1.500.000 TL borç, 294 hesap 500.000 TL borç çalıştırılarak net defter değeri elden çıkarılacak varlık olarak takip edilebilir. Bu yöntem, varlığın maliyet ve birikmiş amortisman hesaplarını kapatarak elden çıkarılacak net tutarın 294 hesapta izlenmesini sağlar. 294 Hesaba Aktarılan Maddi Duran Varlığa Amortisman Ayrılır mı? Varlığın işletmede kullanımına tamamen son verilmiş ve aktif kullanımdan çıkarılarak elden çıkarılmak üzere 294 hesaba aktarılmış olması durumunda amortisman uygulamasının devam edip etmeyeceği, amortisman sisteminin ve yürürlükteki vergi/finansal raporlama düzenlemelerinin şartlarına göre ayrıca değerlendirilmelidir. Muhasebe açısından önemli olan, kullanım dışı varlığın normal faal maddi duran varlıklardan ayrıştırılmasıdır. Vergi mevzuatındaki amortisman uygulaması açısından ise somut olayın güncel mevzuat dikkate alınarak ayrıca incelenmesi gerekir. Varlığın 294 Hesaba Aktarılması Zarar Kaydı mıdır? Hayır. Bu husus özellikle önemlidir. Örneğin 300.000 TL net defter değerli makine: 253/257 hesaplardan çıkarılıp 294 hesaba aktarıldığında henüz zarar oluşmuş sayılmaz. Zarar veya kâr: Varlık satıldığında, Hurda olarak elden çıkarıldığında, İmha edildiğinde, Ekonomik değerinin tamamen ortadan kalktığı kesinleştiğinde işlemin sonucuna göre belirlenir. 294 Hesaptaki Stok Satılırsa KDV Doğar mı? 294 hesaptan satış yapılması, KDV yönünden işlemin genel niteliğini ortadan kaldırmaz. Satışın: KDV’ye tabi olup olmadığı, KDV oranı, İstisna bulunup bulunmadığı, Tevkifat uygulanıp uygulanmayacağı satılan kıymetin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle 294 hesap kullanılması tek başına KDV istisnası anlamına gelmez. KDV’ye tabi olup olmadığı işlem anında yürürlükte olan vergi mevzuatına göre değerlendirilmelidir. Hurda Satışlarında Dikkat Edilecek Hususlar 294 hesapta bulunan bir varlık hurda olarak satılabilir. Ancak hurda satışlarında KDV uygulaması satılan malın niteliğine göre farklılaşabilir. Özellikle: Metal hurda, Plastik hurda, Kâğıt hurda, Elektronik atık, Kullanılmış makine, Kullanılmış taşıt aynı KDV uygulamasına tabi olmayabilir. Bu nedenle hurda veya atık satışlarına ilişkin muhasebe kaydı yapılmadan önce işlemin güncel KDV mevzuatı açısından değerlendirilmesi gerekir. 294 Hesaptaki Varlık İmha Edilirse Ne Yapılır? Satış veya başka bir ekonomik değerlendirme imkânı bulunmayan bir varlığın imhası gerekebilir. Bu durumda: Zarar veya uygun gider hesabı borç 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar alacak kaydıyla hesap kapatılabilir. Ancak özellikle stok imhalarında: Takdir komisyonu, İmha belgesi, Yetkili kurum raporu, fire veya zayi hükümleri, KDV düzeltmesi, gider kabulü gibi vergi mevzuatı açısından önemli hususlar bulunabilir. Bu nedenle muhasebe kaydı ile vergi matrahındaki kabul birbirinden ayrı değerlendirilmelidir. Kullanılamayan Varlık Tekrar Kullanılabilir Hale Gelirse Ne Olur? Bir varlık geçici bir durum nedeniyle 294 hesaba alınmış ancak daha sonra: Tamir edilmiş, Yeni üretim programında kullanılabilir hale gelmiş, Normal ticari satış imkanını yeniden kazanmış olabilir. Bu durumda varlığın niteliği yeniden değerlendirilmelidir. Gerekli şartların oluşması halinde varlık yeniden ilgili: Stok, Maddi duran varlık hesabına aktarılabilir. Ancak 294 hesabın esas kullanım amacı geçici atıl kıymetlerden çok elden çıkarılması planlanan ve normal kullanım/satış imkanını kaybetmiş varlıkların izlenmesidir. 294 Hesapta Alt Hesap Kullanımı 294 hesabın varlık türü ve elden çıkarma nedeni bazında ayrıntılı izlenmesi yararlıdır. Örnek: 294.01 Elden Çıkarılacak Stoklar 294.01.001 Kullanım Dışı Hammaddeler 294.01.002 Satılamayan Ticari Mallar 294.01.003 İmha Edilecek Stoklar 294.02 Elden Çıkarılacak Makineler 294.02.001 Eski Üretim Makinesi 294.02.002 Kullanım Dışı Paketleme Makinesi 294.03 Elden Çıkarılacak Taşıtlar 294.04 Elden Çıkarılacak Demirbaşlar 294.05 Hurda ve Diğer Varlıklar Bu sistem sayesinde her kıymet için: İlk maliyet, Birikmiş amortisman, Net defter değeri, 294 hesaba aktarım tarihi, Kullanım dışı kalma nedeni, Beklenen satış veya imha tarihi, Elden çıkarma bedeli, Oluşan kâr veya zarar ayrı ayrı takip edilebilir. 294 Hesabın Dönem Sonu Kontrolü 294 hesap bakiyeleri dönem sonunda ayrıntılı biçimde incelenmelidir. Her bakiye için şu sorular cevaplandırılmalıdır: Varlık fiziken mevcut mudur? Neden kullanım dışı kalmıştır? Normal satış imkânını gerçekten kaybetmiş midir? Elden çıkarma kararı halen geçerli midir? Varlık satılmış ancak muhasebe kaydı yapılmamış olabilir mi? Hurda değeri var mıdır? İmha edilmesi gerekiyor mu? Maddi duran varlığın birikmiş amortismanı doğru kapatılmış mıdır? 294 hesapta kayıtlı değer net defter değeriyle uyumlu mudur? Değer düşüklüğü veya zarar kaydı gerektiren yeni bir durum bulunmakta mıdır? KDV yönünden özel bir işlem gerekli midir? Vergi mevzuatına göre belgelendirme tamamlanmış mıdır? Uzun yıllar boyunca herhangi bir işlem görmeden 294 hesapta tutulan varlıkların durumu özellikle incelenmelidir. 294 Hesabın Envanterle İlişkisi 294 hesabın muhasebe bakiyesi fiziki envanterle uyumlu olmalıdır. İşletmenin: Depolarında, Hurda sahasında, Atıl makine alanında, Kullanım dışı araç parkında bulunan kıymetlerin muhasebe kayıtlarıyla eşleştirilmesi gerekir. Fiziken işletmeden çıkarılmış bir varlığın 294 hesapta yıllarca tutulması doğru değildir. Aynı şekilde fiziken mevcut olan elden çıkarılacak varlığın muhasebe kayıtlarından tamamen silinmiş olması da envanter farkına neden olur. 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı Kullanılırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 294 hesap çeşitli nedenlerle normal kullanım ve satış imkanını kaybeden stok ve maddi duran varlıklar için kullanılır. Hesap aktif karakterlidir ve normal olarak borç bakiyesi verir. Kullanım dışı kalan stoklar ilgili stok hesabından 294 hesaba aktarılır. Kullanım dışı maddi duran varlıklarda maliyet ve birikmiş amortisman birlikte dikkate alınmalıdır. Maddi duran varlıkların 294 hesaba aktarımında net defter değeri esaslı takip yapılabilir. 294 hesaba aktarım tek başına zarar kaydı değildir. Varlığın işletmeden çıkarılmasına kadar 294 hesapta takip yapılır. Varlık satıldığında 294 hesap alacaklandırılarak kapatılır. Satış kârı veya zararı net kayıtlı değer ile satış bedeli karşılaştırılarak belirlenir. Satışlarda KDV işlemin niteliğine göre ayrıca hesaplanmalıdır. Hurda satışlarında özel KDV hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir. İmha edilen stoklarda vergi mevzuatındaki belgelendirme şartları dikkate alınmalıdır. İmha nedeniyle oluşan zararın vergi matrahında kabul edilip edilmeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir. 294 ile 293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar birbirine karıştırılmamalıdır. 293’teki stok gelecekte kullanılacaktır; 294’teki varlığın ise normal kullanım veya satış imkânı kaybolmuştur. 294 ile 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı aynı amaçla kullanılmaz. Stok değer düşüklüğü tek başına 294 hesaba aktarım nedeni olmayabilir. Kullanılabilir hurda ve artıklarla ilgili 157 Diğer Stoklar hesabı ile 294 hesap arasındaki ayrım doğru yapılmalıdır. Her elden çıkarılacak varlık için ayrı alt hesap açılması yararlıdır. Dönem sonlarında 294 hesap fiziki envanterle karşılaştırılmalıdır. Satılmış veya imha edilmiş ancak hesapta kalmış varlıklar tespit edilmelidir. Varlığın elden çıkarma planı ve tahmini gerçekleşme tarihi takip edilmelidir. Maddi duran varlık satışlarında amortisman hesaplarıyla mutabakat yapılmalıdır. Varlığın satış, hurda, imha veya başka şekilde elden çıkarılmasının vergisel sonuçları ayrı değerlendirilmelidir. Sık Sorulan Sorular 1. 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı ne için kullanılır? Çeşitli nedenlerle işletmede normal kullanım veya satış imkanını kaybeden stok ve maddi duran varlıkların elden çıkarılıncaya kadar izlenmesinde kullanılır. 2. 294 hesap aktif mi pasif mi çalışır? 294 hesap aktif karakterlidir ve normal olarak borç bakiyesi verir. 3. Kullanılmayacak hammadde 294 hesaba aktarılabilir mi? Hammadde işletmenin normal üretim faaliyetinde artık kullanılamıyor ve elden çıkarılması planlanıyorsa 294 hesap kapsamında değerlendirilebilir. 4. Kullanım dışı kalan makine 294 hesaba nasıl aktarılır? Makinenin maliyet bedeli ilgili 253 hesaptan çıkarılır, birikmiş amortismanı 257 hesaptan kapatılır ve kalan net defter değeri 294 hesapta izlenebilir. 5. 294 hesaba aktarım sırasında zarar oluşur mu? Tek başına 294 hesaba aktarım zarar kaydı değildir. Kâr veya zarar varlığın gerçek elden çıkarma sonucuna göre belirlenir. 6. 293 ile 294 hesap arasındaki fark nedir? 293 hesap gelecekte kullanılacak uzun vadeli stokları, 294 hesap ise normal kullanım veya satış imkanını kaybeden ve elden çıkarılması planlanan varlıkları izler. 7. 158 ile 294 hesap arasındaki fark nedir? 158 hesap stoktaki değer düşüklüğünü gösteren eksi aktif hesaptır. 294 ise kullanım veya satış imkanını kaybeden ve elden çıkarılacak varlığın kendisini izleyen aktif hesaptır. 8. 294 hesaptaki varlık satıldığında hangi işlem yapılır? 294 hesap alacaklandırılarak kapatılır; satış bedeli, varsa KDV ve satış sonucunda ortaya çıkan kâr veya zarar ayrıca muhasebeleştirilir. 9. 294 hesaptaki stok imha edilirse ne yapılır? 294 hesap alacaklandırılarak kapatılır ve işlemin şartlarına göre oluşan tutar uygun gider veya zarar hesabına kaydedilir. Vergisel gider kabulü ve KDV düzeltmesi ayrıca değerlendirilmelidir. 10. 294 hesaptaki varlığa amortisman ayrılır mı? Kullanımına tamamen son verilmiş varlıklarda amortisman uygulamasının devam edip etmeyeceği yürürlükteki vergi ve finansal raporlama kurallarına göre ayrıca değerlendirilmelidir. 11. 294 hesaptaki varlık hurda olarak satılabilir mi? Evet. Ancak hurda satışının KDV ve diğer vergisel sonuçları hurdanın niteliğine göre ayrıca incelenmelidir. 12. 294 hesap dönem sonunda nasıl kontrol edilmelidir? Fiziki envanter, varlığın kullanım durumu, elden çıkarma kararı, net defter değeri, satış veya imha planı, KDV ve diğer vergisel hususlar birlikte kontrol edilmelidir. Muhasebe Kayıt Örnekleri – Yevmiye Madde Örnekleri Hesaplama Araçları Kaynak: Tekdüzen Hesap Planı Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Yazının yayımlandığı tarihten önceki ve/veya sonraki tarihte içerikteki bilginin güncel olmayabileceğini, geçici veya kalıcı olarak başka yasal düzenlemeler olabileceğini göz önünde bulundurunuz ve kendi durumunuza özel doğru bilgi için konuyla ilgili meslek erbabına/uzmanına danışmanız menfaatinize olacağını unutmayınız. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. İçeriğin tamamı veya bir kısmı ticari amaçla izinsiz kopyalanamaz aksi durumda yasal işlem yapılır.