298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı, işletmenin duran varlıklar içerisinde izlediği gelecek yıllar ihtiyacı stoklar ile elden çıkarılacak stoklarda çeşitli nedenlerle ortaya çıkan değer kayıplarını karşılamak amacıyla ayrılan karşılıkların izlendiği düzenleyici hesaptır. Stoklar yalnızca normal ticari faaliyet veya üretim sürecinde değil, uzun süreli ihtiyaç nedeniyle 293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabında veya kullanım ve satış imkânını kaybetmeleri nedeniyle 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında da izlenebilir. Bu stoklarda zaman içerisinde: Yangın, Deprem, Su baskını, Bozulma, Çürüme, Kırılma, Çatlama, Paslanma, Teknolojik gelişme, Moda değişikliği, Piyasa fiyatının düşmesi, Kullanılabilirliğin azalması, Satış imkânının zayıflaması gibi nedenlerle ekonomik veya fiziksel değer kaybı oluşabilir. Bu tür kayıpların ilgili stok hesabının maliyet bedeli doğrudan azaltılmadan ayrı bir düzenleyici hesapta izlenebilmesi için 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı kullanılır. 298 hesabın işleyişi, dönen varlıklarda kullanılan 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabına paraleldir. 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı Nedir? Tekdüzen Hesap Planındaki açıklamaya göre: 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı; yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler ve bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak, teknolojik gelişmeler ve moda değişiklikleri nedeniyle stokların fiziki ve ekonomik değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması veya bunun dışında diğer nedenlerle gelecek yıllar ihtiyacı stokların piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi veya elden çıkarılacak stoklar dolayısıyla kayıpları karşılamak üzere ayrılan karşılıkların izlendiği hesaptır. Hesabın işleyişi Tekdüzen Hesap Planında 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabının işleyişine bağlanmıştır. Buna göre genel çalışma mantığı: Stok değer düşüklüğü karşılığı ayrıldığında ilgili karşılık gideri hesabı borçlandırılır. 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı alacaklandırılır. Daha önce ayrılan karşılığın tamamının veya bir bölümünün gereksiz hale gelmesi durumunda 298 hesap borçlandırılır. Karşılığın konusu kalmayan bölümü uygun gelir hesabına aktarılır. Stok elden çıkarıldığında ilgili stok hesabı ile birlikte 298 hesabın ilgili karşılık tutarı da kapatılır. 298 Hesabının Muhasebe Niteliği 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı: Duran varlıklar grubunda yer alır. Düzenleyici hesap niteliğindedir. Eksi aktif karakterlidir. Normal olarak alacak bakiyesi verir. 293 ve 294 gibi ilgili uzun vadeli stok hesaplarının değerini düzenler. Karşılık ayrıldığında alacaklandırılır. Karşılığın konusu ortadan kalktığında borçlandırılır. Stok kayıtlardan çıkarıldığında ilgili karşılık da borçlandırılarak kapatılır. Stokun maliyet bedelini doğrudan değiştirmez. Stokun net kayıtlı değerinin hesaplanmasını sağlar. Stok grubu ve değer düşüklüğü nedeni bazında alt hesaplarda izlenmesi uygundur. Örnek alt hesaplar: 298.01 Gelecek Yıllar Hammadde Stokları Değer Düşüklüğü Karşılığı 298.02 Gelecek Yıllar Ticari Mal Stokları Değer Düşüklüğü Karşılığı 298.03 Kritik Yedek Parçalar Değer Düşüklüğü Karşılığı 298.04 Elden Çıkarılacak Stoklar Değer Düşüklüğü Karşılığı 298.05 Teknolojik Eskime Karşılığı 298.06 Fiziksel Hasar Karşılığı 298 Hesabının İşleyişi Uzun vadeli stoklarda değer düşüklüğü tespit edildiğinde: 654 Karşılık Giderleri Hesabı borçlandırılır. 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı alacaklandırılır. Daha sonraki bir dönemde stok değerinin toparlanması veya karşılık nedeninin ortadan kalkması halinde: 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı borçlandırılır. Karşılığında uygun gelir hesabı, örneğin 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı, alacaklandırılır. Stok tamamen elden çıkarıldığında ise stokun kayıtlı değeri ve buna ilişkin karşılık birlikte kapatılır. 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı Muhasebe Kayıt Örnekleri Örnek 1: Gelecek Yıllar Hammadde Stokunda Piyasa Değerinin Düşmesi (A) Makine Sanayi A.Ş.’nin 293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabında 2.000.000 TL maliyet bedeliyle izlenen özel alaşımlı metal hammaddesi bulunmaktadır. Dönem sonunda yapılan değerleme sonucunda söz konusu hammaddenin ekonomik değerinde 400.000 TL tutarında önemli azalış olduğu belirlenmiştir. Karşılık ayrılmıştır. HesapBorçAlacak654 Karşılık Giderleri400.000654.01 Uzun Vadeli Stok Değer Düşüklüğü Gideri400.000298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)400.000298.01 Gelecek Yıllar Hammadde Karşılığı400.000Toplam400.000400.000 Bu kayıt sonucunda 293 hesaptaki 2.000.000 TL maliyet bedeli değişmemiş, değer kaybı 298 hesapta ayrıca gösterilmiştir. Net değer: 2.000.000 – 400.000 = 1.600.000 TL Örnek 2: Teknolojik Eskime Nedeniyle Uzun Vadeli Ticari Mallara Karşılık Ayrılması (B) Elektronik Ticaret A.Ş.’nin 293 hesapta 1.500.000 TL tutarında uzun vadeli ticari mal stoku bulunmaktadır. Yeni teknolojilerin piyasaya çıkması nedeniyle ürünlerin satış değerinin önemli ölçüde düştüğü ve 450.000 TL değer kaybı oluştuğu tespit edilmiştir. HesapBorçAlacak654 Karşılık Giderleri450.000654.02 Teknolojik Eskime Karşılık Gideri450.000298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)450.000298.02 Gelecek Yıllar Ticari Mal Karşılığı450.000Toplam450.000450.000 Örnek 3: Paslanan Yedek Parçalara Karşılık Ayrılması (C) Enerji Üretim A.Ş.’nin gelecek yıllarda kullanmak üzere 293 hesapta izlediği kritik yedek parçaların maliyet bedeli 900.000 TL’dir. Depolama koşullarındaki sorun nedeniyle bazı parçaların paslandığı ve toplam ekonomik değer kaybının 180.000 TL olduğu teknik raporla belirlenmiştir. HesapBorçAlacak654 Karşılık Giderleri180.000654.03 Fiziksel Bozulma Karşılık Gideri180.000298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)180.000298.03 Kritik Yedek Parçalar Karşılığı180.000Toplam180.000180.000 Örnek 4: Su Baskını Nedeniyle Elden Çıkarılacak Stoklarda Değer Kaybı (A) Kimya Sanayi A.Ş.’nin 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabında 800.000 TL tutarında stok bulunmaktadır. Depoda meydana gelen su baskını nedeniyle stokların ekonomik değerinin 500.000 TL’ye düştüğü belirlenmiştir. Değer kaybı: 800.000 – 500.000 = 300.000 TL HesapBorçAlacak654 Karşılık Giderleri300.000654.04 Su Baskını Nedeniyle Değer Düşüklüğü300.000298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)300.000298.04 Elden Çıkarılacak Stoklar Karşılığı300.000Toplam300.000300.000 Bu kayıt sonucunda: 294 kayıtlı değer: 800.000 TL 298 karşılık: (300.000 TL) Net değer: 500.000 TL olarak izlenmiştir. Örnek 5: Daha Önce Ayrılan Karşılığın Bir Bölümünün Konusuz Kalması (B) Elektronik Ticaret A.Ş.’nin uzun vadeli ticari malları için önceki dönemde 450.000 TL karşılık ayrılmıştır. Takip eden dönemde piyasa koşullarının iyileşmesi sonucunda gerekli karşılığın yalnızca 300.000 TL olduğu belirlenmiştir. Konusu kalmayan karşılık: 450.000 – 300.000 = 150.000 TL HesapBorçAlacak298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)150.000298.02 Gelecek Yıllar Ticari Mal Karşılığı150.000644 Konusu Kalmayan Karşılıklar150.000644.01 Stok Değer Düşüklüğü Karşılık İptali150.000Toplam150.000150.000 Karşılığın tamamı değil, yalnızca gereksiz hale gelen bölümü iptal edilmiştir. Örnek 6: Stok Değerinin Tamamen Toparlanması ve Karşılığın Kapatılması (C) Sanayi A.Ş.’nin 293 hesapta izlenen bir stok grubu için önceki dönemde 250.000 TL değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır. Yeni bir müşteri sözleşmesi ve piyasa fiyatındaki artış sonucunda karşılık ayrılmasını gerektiren koşulların tamamen ortadan kalktığı kabul edilmiştir. HesapBorçAlacak298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)250.000298.01 Gelecek Yıllar Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı250.000644 Konusu Kalmayan Karşılıklar250.000644.01 Stok Karşılık İptali250.000Toplam250.000250.000 Bu işlem sonucunda ilgili 298 alt hesabının bakiyesi sıfırlanmıştır. Örnek 7: Karşılık Ayrılmış Elden Çıkarılacak Stokların Satılması (A) Ticaret A.Ş.’nin 294 hesapta 1.000.000 TL değerle izlenen stokları için daha önce 400.000 TL değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır. Stokların net kayıtlı değeri: 1.000.000 – 400.000 = 600.000 TL Stokların 600.000 TL bedelle elden çıkarıldığı ve örneğin sadeleştirilmesi amacıyla KDV ile satış hasılatının ayrı olarak dikkate alınmadığı varsayılmıştır. Karşılığın kapatılması ve stokun kayıtlardan çıkarılması: HesapBorçAlacak298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)400.000298.04 Elden Çıkarılacak Stoklar Karşılığı400.000102 Bankalar600.000102.01 Türk Lirası Mevduat Hesabı600.000294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar1.000.000294.01 Elden Çıkarılacak Stoklar1.000.000Toplam1.000.0001.000.000 Gerçek satış işleminde KDV, satışın hukuki niteliği ve varsa satış kârı veya zararı ayrıca muhasebeleştirilmelidir. Örnek 8: Karşılığı Bulunan Stokun Tamamen Değersiz Hale Gelmesi (B) Kimya Sanayi A.Ş.’nin 294 hesapta 700.000 TL değerle izlediği stok için daha önce 500.000 TL değer düşüklüğü karşılığı ayrılmıştır. Daha sonra teknik inceleme sonucunda stokların tamamının kullanılamaz ve satılamaz hale geldiği, ekonomik değerinin sıfır olduğu belirlenmiştir. Kalan net değer: 700.000 – 500.000 = 200.000 TL Gerekli imha ve belgelendirme şartlarının sağlandığı varsayılmıştır. HesapBorçAlacak298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)500.000298.04 Elden Çıkarılacak Stoklar Karşılığı500.000689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar200.000689.01 İmha Edilen Stok Kalan Değer Zararı200.000294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar700.000294.01 İmha Edilecek Stoklar700.000Toplam700.000700.000 Vergi uygulamasında kalan tutarın gider kabulü, stok imhası ve KDV yönünden gerekli düzeltmeler somut olay ve yürürlükteki mevzuat kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir. 298 Hesabın Temel Muhasebe Akışı 298 hesabın çalışma sistemini üç temel aşamada göstermek mümkündür. 1. Değer Düşüklüğü Karşılığı Ayrılması HesapBorçAlacak654 Karşılık Giderleri300.000654.01 Stok Değer Düşüklüğü Karşılık Gideri300.000298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)300.000298.01 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı300.000Toplam300.000300.000 2. Karşılığın Konusu Kalmadığında HesapBorçAlacak298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)100.000298.01 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı100.000644 Konusu Kalmayan Karşılıklar100.000644.01 Stok Karşılık İptali100.000Toplam100.000100.000 3. Stok Kayıtlardan Çıkarıldığında İlgili karşılık: 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) borç ilgili stok hesabı: 293 veya 294 alacak çalıştırılarak işlem sonucuna göre kalan değer de uygun hesaplarla kapatılır. 158 ile 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesapları Arasındaki Fark 158 ve 298 hesapların temel muhasebe mantıkları aynıdır. Aralarındaki temel fark, düzenledikleri stokların bilançodaki vadesidir. Ölçüt158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)Hesap grubuDönen varlıklarDuran varlıklarDüzenlediği stoklarKısa vadeli stoklarUzun vadeli/elden çıkarılacak stoklarHesap karakteriEksi aktifEksi aktifNormal bakiyeAlacakAlacakKarşılık ayrılırkenAlacakAlacakKonusu kalıncaBorçBorç Basit ifadeyle: Kısa vadeli stok değer düşüklüğü → 158 Uzun vadeli stok değer düşüklüğü → 298 şeklinde düşünülebilir. 293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar ile 298 Hesabın Birlikte Çalışması 293 hesap gelecek yıllarda kullanılacak stokların maliyet bedellerini izler. 298 hesap ise bu stoklarda meydana gelen değer kaybını düzenleyici hesap olarak gösterir. Örneğin: AçıklamaTutar293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar2.000.000298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)(400.000)Net stok değeri1.600.000 293 hesabın maliyet bedeli doğrudan azaltılmaz. Değer kaybı 298 hesapta ayrıca izlenir. 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ile 298 Hesabın Birlikte Çalışması 294 hesapta elden çıkarılacak stokların kayıtlı değeri bulunurken, bu kıymetlerin tahmini ekonomik değerinin daha düşük olması halinde 298 hesapla karşılık ayrılabilir. Örneğin: 294 Elden Çıkarılacak Stoklar: 1.000.000 TL 298 Karşılık: 650.000 TL Net değer: 1.000.000 – 650.000 = 350.000 TL Bu şekilde işletme, elden çıkarılacak stokların brüt kayıtlı değerini ve beklenen kaybı ayrı ayrı gösterebilir. 293 ile 298 Hesap Arasındaki Fark 293 ve 298 hesap birbirinden tamamen farklı niteliktedir. Ölçüt293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)Hesap karakteriAktifEksi aktifNormal bakiyeBorçAlacakAmaçUzun vadeli stoku izlemekDeğer kaybını göstermekVarlığın maliyetiGösterilirDüzenlenirDeğer kaybı şartıYokVardır Bir stok 293 hesapta bulunabilir ve hiç değer kaybetmemiş olabilir. 298 hesap ancak değer düşüklüğü ortaya çıktığında gündeme gelir. 294 ile 298 Hesap Arasındaki Fark 294 hesap elden çıkarılacak stok veya maddi duran varlığın kendisini izler. 298 ise özellikle stoklara ilişkin değer düşüklüğü karşılığını düzenler. Örneğin: 294 Elden Çıkarılacak Stoklar: 800.000 TL 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı: 300.000 TL Net stok değeri: 500.000 TL şeklinde birlikte çalışabilir. Hangi Nedenlerle 298 Hesapta Karşılık Ayrılabilir? Verilen hesap açıklamasında çok sayıda neden açıkça sayılmıştır. Bunlar arasında: Yangın, Deprem, Su baskını, Bozulma, Çürüme, Kırılma, Çatlama, Paslanma, Teknolojik gelişmeler, Moda değişiklikleri, Gelecek yıllar ihtiyacı stokların piyasa fiyatlarının düşmesi, Elden çıkarılacak stoklarda beklenen kayıplar bulunmaktadır. Önemli olan stokun fiziksel veya ekonomik değerinde önemli bir azalışın ortaya çıkmasıdır. Her Fiyat Düşüşünde 298 Hesap Kullanılır mı? Hayır. Stok fiyatındaki her küçük veya geçici hareket otomatik olarak karşılık ayrılmasını gerektirmez. Hesap açıklamasında da stokların fiziksel ve ekonomik değerlerinde önemli azalışlardan söz edilmektedir. Bu nedenle: Fiyat düşüşünün büyüklüğü, Kalıcılığı, Stokun niteliği, Beklenen kullanım veya satış değeri, Teknik ve ticari veriler birlikte değerlendirilmelidir. Karşılık Ayırmak Stokun Maliyetini Değiştirir mi? Hayır. Örneğin: 293 hesap maliyeti: 1.000.000 TL 298 karşılık: 300.000 TL olduğunda 293 hesap yine 1.000.000 TL olarak kalır. Net değer: 1.000.000 – 300.000 = 700.000 TL olur. Bu yöntem sayesinde: Brüt stok maliyeti, Ayrılmış karşılık, Net stok değeri ayrı ayrı görülebilir. Karşılık Sonradan İptal Edilebilir mi? Evet. Karşılık ayrılmasına neden olan koşullar tamamen veya kısmen ortadan kalkabilir. Örneğin: Piyasa fiyatı yeniden yükselebilir. Teknolojik ürün için yeni bir pazar oluşabilir. Hasarlı stok tamir edilebilir. Elden çıkarılacak stok için beklenenden daha yüksek satış fiyatı oluşabilir. Bu durumda gerekli karşılık yeniden hesaplanır. Fazla ayrılmış karşılık: 298 hesap borç 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar alacak kaydıyla iptal edilebilir. 298 Hesaptaki Karşılık Stok Satıldığında Ne Olur? Stok satıldığında ilgili stok karşılığı da artık açık tutulmamalıdır. Örneğin: 294 stok: 1.000.000 TL 298 karşılık: 400.000 TL Net kayıtlı değer: 600.000 TL Stok elden çıkarıldığında hem: 294 hesabın, 298 hesabın ilgili bakiyeleri kapatılır. Satış bedeli ile net kayıtlı değer arasındaki fark işlemin niteliğine göre kâr veya zarar oluşturabilir. Değer Düşüklüğü Karşılığı ile Stok İmhası Aynı Şey midir? Hayır. Değer düşüklüğü karşılığı, stok halen işletmenin aktifinde bulunurken beklenen değer kaybının muhasebeleştirilmesidir. İmha ise stokun fiziken ve muhasebe kayıtlarında işletmeden çıkarılmasıdır. Örneğin: Stok maliyeti: 500.000 TL Karşılık: 300.000 TL Net değer: 200.000 TL Stok hâlâ depodaysa 293/294 ve 298 hesapları açık kalabilir. Stok imha edildiğinde ise bu hesaplar kapatılır ve varsa kalan net değer ayrıca muhasebeleştirilir. 298 Hesap Vergi Matrahında Otomatik Gider Sağlar mı? Hayır. Muhasebede karşılık ayrılması ile bu karşılığın vergi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmesi aynı konu değildir. Özellikle stok değer düşüklüklerinde: Vergi Usul Kanunundaki değerleme hükümleri, Emsal bedel uygulaması, Takdir komisyonu, Değeri düşen mallara ilişkin şartlar, Zayi ve imha hükümleri, KDV düzeltmeleri ayrıca değerlendirilmelidir. Dolayısıyla 654/298 kaydı yapılmış olması, karşılık giderinin vergi matrahından otomatik olarak indirilebileceği anlamına gelmez. 298 Hesapta KDV Kaydı Yapılır mı? Yalnızca stok değer düşüklüğü karşılığı ayrılması KDV doğuran bir teslim veya hizmet değildir. Bu nedenle: 654 → 298 karşılık kaydında 191 veya 391 KDV hesabı kullanılmaz. Ancak stok daha sonra: Satılırsa, Hurda olarak elden çıkarılırsa, Zayi olursa, İmha edilirse KDV açısından işlemin niteliğine göre ayrıca değerlendirme gerekebilir. Uzun Vadeli Stok Kısa Vadeli Hale Gelirse Karşılık Ne Olur? 293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabındaki stokun kullanım dönemi bir yılın altına düşerek 150, 153 veya ilgili kısa vadeli stok hesabına aktarılırsa, bu stokla ilişkili 298 karşılığın da kısa vadeli düzenleyici hesap olan 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabına aktarılması gündeme gelir. Örneğin 298 hesapta 200.000 TL karşılık bulunduğu varsayılsın: HesapBorçAlacak298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)200.000298.01 Uzun Vadeli Stok Karşılığı200.000158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)200.000158.01 Kısa Vadeli Stok Karşılığı200.000Toplam200.000200.000 Bu şekilde hem stok hem de ona ait karşılık kısa vadeli hesaplara birlikte aktarılmış olur. 298 Hesapta Alt Hesap Kullanımı 298 hesabın ilgili stok hesabıyla paralel alt hesaplarda izlenmesi yararlıdır. Örnek: 298.01 Gelecek Yıllar Hammadde Karşılıkları 298.01.001 Özel Alaşımlı Metal Stoku 298.01.002 Kimyasal Hammadde Stoku 298.02 Gelecek Yıllar Ticari Mal Karşılıkları 298.02.001 Eski Model Elektronik Ürünler 298.03 Yedek Parça Karşılıkları 298.04 Elden Çıkarılacak Stoklar Karşılıkları 298.04.001 Hasarlı Stoklar 298.04.002 İmha Edilecek Stoklar Bu yapı sayesinde her stok için: Brüt kayıtlı değer, Karşılık tutarı, Net değer, Karşılık ayırma nedeni, Karşılık tarihi, Karşılık iptali, Elden çıkarma veya imha tarihi ayrı ayrı takip edilebilir. 298 Hesabın Dönem Sonu Kontrolü 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı dönem sonlarında 293 ve 294 hesaplarla birlikte incelenmelidir. Her karşılık için şu sorular cevaplandırılmalıdır: Karşılığın hangi stoka ait olduğu belli mi? Stok fiziken mevcut mu? Değer düşüklüğüne neden olan durum devam ediyor mu? Piyasa değeri değişmiş mi? Stokun kullanım imkânı devam ediyor mu? Satış beklentisi değişmiş mi? Karşılık artırılmalı mı? Karşılık azaltılmalı mı? Karşılığın tamamen iptal edilmesi gerekiyor mu? Stok elden çıkarılmış ancak 298 hesap açık kalmış olabilir mi? 293 hesaptaki stok kısa vadeli hale geldiyse 298 karşılık 158 hesaba aktarıldı mı? Vergisel açıdan karşılığın kabul durumu ayrıca değerlendirildi mi? 298 hesap bakiyelerinin ilgili stok hesaplarından bağımsız biçimde incelenmesi doğru değildir. 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı Kullanılırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 298 hesap uzun vadeli stoklara ilişkin değer düşüklüğü karşılıklarının izlenmesinde kullanılır. Hesap eksi aktif karakterlidir. Normal olarak alacak bakiyesi verir. Karşılık ayrıldığında 298 hesap alacaklandırılır. Karşılık gideri uygun hesapta borçlandırılır. Karşılığın konusu kalmadığında 298 hesap borçlandırılır. Konusu kalmayan tutar uygun gelir hesabına aktarılır. 298 hesap 293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar ile birlikte kullanılabilir. 298 hesap 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar içerisindeki stoklar için de kullanılabilir. Maddi duran varlık değer düşüklüğü ile stok değer düşüklüğü birbirine karıştırılmamalıdır. 158 ve 298 hesapların çalışma mantığı benzerdir. 158 kısa vadeli, 298 uzun vadeli stoklar için kullanılır. Karşılık ayrılması stokun maliyet hesabını doğrudan azaltmaz. Net stok değeri, brüt stok değerinden karşılık çıkarılarak hesaplanır. Her küçük piyasa fiyatı düşüşünde otomatik olarak karşılık ayrılmamalıdır. Fiziksel veya ekonomik değer kaybının önemli olup olmadığı değerlendirilmelidir. Yangın, deprem ve su baskını gibi doğal afetlerin etkileri teknik belgelerle desteklenmelidir. Bozulma, çürüme, kırılma, çatlama ve paslanma gibi fiziksel kayıplar envanter sırasında tespit edilmelidir. Teknolojik ve moda eskimesi ticari verilerle desteklenmelidir. Stok elden çıkarıldığında ilgili 298 karşılık bakiyesi de kapatılmalıdır. Uzun vadeli stok kısa vadeli hale geldiğinde ilgili karşılık 298’den 158 hesaba aktarılmalıdır. Karşılıkların vergi matrahında gider kabul edilip edilmeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir. Muhasebe karşılığı ile vergisel değer düşüklüğü uygulaması aynı kabul edilmemelidir. İmha ve zayi durumlarında KDV sonuçları ayrıca incelenmelidir. Dönem sonunda 293, 294 ve 298 hesaplar stok bazında mutabık hale getirilmelidir. Sık Sorulan Sorular 1. 298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabı ne için kullanılır? Uzun vadeli ihtiyaç stokları ve elden çıkarılacak stoklarda ortaya çıkan fiziksel veya ekonomik değer kayıplarına ilişkin ayrılan karşılıkların izlenmesinde kullanılır. 2. 298 hesap aktif mi pasif mi çalışır? 298 hesap eksi aktif karakterli bir düzenleyici hesaptır ve normal olarak alacak bakiyesi verir. 3. 158 ile 298 hesap arasındaki fark nedir? 158 kısa vadeli stokların, 298 ise duran varlıklar içerisinde izlenen uzun vadeli veya elden çıkarılacak stokların değer düşüklüğü karşılıklarını izler. 4. 293 hesaptaki stoklar için 298 karşılık ayrılabilir mi? Evet. Gelecek yıllar ihtiyacı stokların piyasa değerlerinde önemli düşüş meydana gelmesi veya başka bir değer kaybı oluşması halinde şartlarına göre 298 hesap kullanılabilir. 5. 294 hesaptaki stoklar için 298 hesap kullanılabilir mi? Evet. Elden çıkarılacak stoklardan kaynaklanması beklenen kayıplar için 298 hesapta karşılık izlenebilir. 6. 298 hesapta karşılık ayrıldığında hangi hesap borçlandırılır? Tekdüzen Hesap Planındaki karşılık sistemi kapsamında örnek olarak 654 Karşılık Giderleri Hesabı kullanılabilir. 7. Değer düşüklüğü ortadan kalkarsa ne yapılır? 298 hesap borçlandırılır ve konusu kalmayan karşılık uygun gelir hesabına, örneğin 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına aktarılır. 8. Karşılık ayrılması stokun maliyet bedelini değiştirir mi? Hayır. Stok maliyet hesabında brüt tutarla izlenmeye devam eder; 298 hesap bu tutarı düzenleyerek net değeri gösterir. 9. Stok kısa vadeli hale gelirse 298 karşılık ne olur? Stok 293’ten ilgili kısa vadeli stok hesabına aktarılıyorsa, stokla ilgili 298 karşılığın da 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) Hesabına aktarılması gündeme gelir. 10. 298 hesaptaki karşılık vergi matrahından otomatik olarak indirilebilir mi? Hayır. Muhasebede karşılık ayrılması ile vergi mevzuatında gider kabul edilmesi farklı konulardır. VUK ve ilgili vergi düzenlemeleri ayrıca incelenmelidir. 11. 298 karşılık kaydında KDV hesaplanır mı? Hayır. Yalnızca değer düşüklüğü karşılığı ayrılması KDV doğuran teslim veya hizmet değildir. 12. 298 hesap dönem sonunda nasıl kontrol edilmelidir? 293 ve 294 hesaplarla birlikte stok bazında incelenmeli; karşılığın nedeni, güncel stok değeri, piyasa koşulları, fiziki durum, elden çıkarma süreci ve karşılığın devam edip etmediği kontrol edilmelidir. Muhasebe Kayıt Örnekleri – Yevmiye Madde Örnekleri Hesaplama Araçları Kaynak: Tekdüzen Hesap Planı Yasal Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgi, görsel, tablolar, açıklama, yorum, analiz ve bir bütün olarak içeriğin tamamı sadece genel bilgilendirme amacıyla verilmiştir. Kişi veya kuruma özel profesyonel bir bilgilendirme ve yönlendirmede bulunma amacı güdülmemiştir. Konu ile benzerlik gösterse de her işletmenin kendi özel şartları nedeniyle farklı durumları olabilir. Bu nedenle, bu yazıda belirtilen içerikte yola çıkarak işletmenizi etkileyecek herhangi bir karar alıp uygulamaya geçmeden önce, uzmanına danışmanız menfaatiniz gereğidir. Yazının yayımlandığı tarihten önceki ve/veya sonraki tarihte içerikteki bilginin güncel olmayabileceğini, geçici veya kalıcı olarak başka yasal düzenlemeler olabileceğini göz önünde bulundurunuz ve kendi durumunuza özel doğru bilgi için konuyla ilgili meslek erbabına/uzmanına danışmanız menfaatinize olacağını unutmayınız. Muhasebenews veya ilişkili olduğu kişi veya kurumlardan hiç biri, bu belgede yer alan bilgi, tablo, görsel, görüş ve diğer türdeki tüm içeriklerin özel veya resmi, gerçek veya tüzel kişi, kurum ve organizasyonlar tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkabilecek zarar veya ziyandan sorumlu değildir. İçeriğin tamamı veya bir kısmı ticari amaçla izinsiz kopyalanamaz aksi durumda yasal işlem yapılır.